'Country is het leven, gelardeerd met melancholie'

Wanneer we aankomen in de repetitieruimtes van NTGent, hoeven we niet lang te zoeken naar Wim Opbrouck en Els Dottermans. De echo's van hun schallende stemmen leiden ons door een netwerk van bochtige gangen, tot we een deur opentrekken en beide acteurs aantreffen: uit volle borst zingend boven stapels cd's en een papierberg aan liedjesteksten.

In december staan Opbrouck en Dottermans samen op de planken met Ik val... Val in mijn armen, een liedjesprogramma waarin ze -  Oh Lord of the unhip - de contreien van de countrymuziek verkennen. 'Verwacht je aan een hartverwarmende avond', belooft Dottermans, 'je weet wel, zo'n avond bij de warme stoof.'

ZONE09: Wij hadden eerder - yihaa - een avond vol billenkletserij en Jack, where's my horse-liedjes in gedachten.

Wim Opbrouck: 'Ja, bij country denken de mensen spontaan aan inlinedansen, cowboyhoedjes en dat soort oubolligheid. Terwijl er ook een heel andere zijde aan country zit, die sterk wordt onderschat. Ik heb die muziek een paar jaar geleden ontdekt, sindsdien ben ik er stapelzot van. Zo zot zelfs dat ik een persoonlijke strijd voer om mijn eigen vrouw ervan te overtuigen dat country méér is dan cowboymuziek.'

Els: 'Wat mij aantrekt in country is de eenvoud waarmee de dingen worden verwoord: het zijn simpele, sentimentele liedjes over elkaar graag zien, doodgaan, miserie - over alles dus, over het leven. Country ís het leven, gelardeerd met een bepaalde melancholie.'

Wim: 'Ook in onze eigen Nederlandstalige smartlappen zit die countrykiem. Zelfs André Hazes heeft op een bepaald niveau een soort Johnny Cash-feel.'

ZONE09: Maar wat is dan het verschil tussen een smartlap van Laura Lynn en een liedje van Cash? Als je een Cashliedje zou vertalen, kom je dan niet evengoed uit bij 'Ik hou van jou, ik blijf je trouw'?

Els: 'Ik vind Cashs teksten toch van een ander niveau... ze zijn cynischer, grimmiger. Maar voor een deel heb je gelijk: het verschil zit hem veeleer in de diepte van de muziek.'

Wim: 'Bij ons zijn de smartlappen ontzettend verplastiekt door arrangementen en softe synthezisers - muzikaal gezien zijn die liedjes gewoon niet straf. In country zit een grote virtuositeit, er is een enorme kwaliteit in pickings, er wordt meerstemmig gezongen alsof het niets is - soms hoor ik in countryliedjes iets dat een choraal van Bach zou kunnen zijn.'

Els: 'Bovendien vind ik het heel geile muziek.'zingen samen 'I fooled around and fell in love...'

Els: 'Country heeft geen last van 'bewijzerigheid' - 'kijk eens hoe goed ik kan zingen'. De muziek komt van de buik uit, heel eerlijk, heel ongedwongen. Zo sec, zo simpel, maar scherp als een mes.'

Vallen

ZONE09: Als ik jullie zo hoor spreken, hebben jullie een veelbelovende muzikale carrière gemist.

Els: 'Wie weet. Terwijl ik naar de 0110-concerten stond te kijken, dacht ik 'Verdomme, was ik maar een zangeres'. In de muziek springt de vonk zo snel over, je zit zo gemakkelijk op dezelfde golflengte. Wil je de mensen raken met theater, hen laten lachen of huilen, dan moet je veel harder werken.'

Wim: 'Pas op, ook een voorstelling kan hartverwarmend zijn, maar het medium muziek is gewoon veel sneller. Als je op een begrafenis een choraal van Bach hoort of een liedje van Van Morrisson gaat dat recht naar het hart, muziek omarmt de mensen meteen. Het is veel moeilijker om dat gevoel op te roepen met woorden.'

ZONE09: Waar en wanneer zingen jullie?

Wim: 'Ik zing voortdurend, ik zing heel veel en heel graag. In de auto, onder de douche. Zingen, fluiten... alles.'

Els: 'Ik zing zodanig veel zelfs dat mijn kinderen erover beginnen te klagen: 'Mama, stop nu eens...'(lacht)

ZONE09: De avond wordt gepresenteerd onder de noemer 'Ik val... val in mijn armen'. Vanwaar dat thema?

Wim: 'De metafoor van vallen wordt dikwijls gebruikt in country: 'will you be there, will you catch me if I fall, val in m'n armen, falling in love, to fall into pieces...' Dikwijls is de kern: wat er ook gebeurt, hoe erg het ook met je gesteld is, welke tegenslag je ook kent: vertrouw erop dat er altijd wel iemand zal zijn die je zal opvangen.'

Els: 'Die je troost zal bieden.'

Wim: 'Troost, zalf op de ziel.'

ZONE09: Wie vangt jullie op als jullie vallen?

Wim: 'Dat hangt ervan af in welke zin ik aan het vallen ben. Want je kunt op alle mogelijke manieren vallen: diagnose kanker, je werk kwijt, een depressie... noem maar op. Soms zijn er mensen die me opvangen, maar ik ben ook al een vangnet voor mezelf geweest. Het kan genoeg zijn dat je weet dat er 'ergens' iemand voor je is. Iemand die in je GSM zit, die je kunt bellen, die je toevallig tegenkomt...'

Els: 'Familie is heel belangrijk, maar ik hecht in m'n leven ook steeds meer belang aan vrienden. Je kan met je problemen niet altijd terugvallen op dezelfde mens thuis, dat mag je elkaar als koppel niet aandoen. Vriendschap is duurzaam, niet plaats- en tijdgebonden. Ik denk steeds meer dat vriendschap een van de belangrijkste dingen in het leven is.'

Wim: 'Het laatste 'vallen' is natuurlijk de dood. Ik voer echt een strijd tegen de manier waarop hier vaak met de dood wordt omgegaan: de lichten uit en de rolluiken naar beneden. Heel af en toe zie ik eens een afscheid dat warm is, waarbij men op een mooie manier omgaat met de gruwel van bijvoorbeeld een kind dat sterft. Een afscheid waarbij mensen durven verdriet tonen. Daar krijg ik energie van, als ik zoiets zie heb ik geen schrik meer om oud te worden of dood te gaan.'

Els: 'Er is zo veel verdriet bij iedereen, als ik daar eens een moment bij stilsta word ik er koud van. Het ongeluk kan plots zo dicht bij jezelf komen. Kunst moet dat verdriet... benoemen.'

Wim: 'En het universeel maken, groter dan dat we kunnen vatten.'

ZONE09: Kan kunst je opvangen als je valt?

Els: 'Ik denk het wel. Weet je, ik moet toegeven dat ik heel erg was aangedaan door de 0110-concerten en door de verkiezingsuitslag in Antwerpen. Je had de reacties moeten zien toen de eerste uitslagen verschenen... die ontlading bij sommige mensen... hui-len. Alsof er eindelijk een straaltje zon door die bruine wolk van negativisme was gebroken. Er is de laatste jaren in Antwerpen zo hard gevochten tegen de verzuring, ook in de kunstwereld. Ik wil hier niet de missionaris uithangen, maar Tom Barman heeft me echt getoond dat ik als acteur mensen uit hun huis kan halen en op straat brengen, samenbrengen. En alles wat samen gebeurt kan een vangnet zijn, kan troost bieden. De power van zo'n band als Clouseau, die samen met veertigduizend kelen 'Het zit vanbinnen' brult - je kunt dat onnozel noemen, maar ik vond dat schoon.'

Wim: 'Hier in Gent zongen we 'Ik ben zo eenzaam zonder jou'. Mensen zingen graag, en ze zingen graag samen. Misschien was 0110 nog het beste alternatief voor het Vlaams Nationaal Zangfeest. (grijnst) Pas op, ik wil niet spreken voor mensen die echt in de shit zitten. Je kan je afvragen welke troost het lezen van een mooi gedicht biedt aan mensen die écht in de shit zitten. Wat mij persoonlijk betreft kan ik je wél vertellen dat Van Morrisson ooit letterlijk mijn leven heeft gered.'

Het A12-gevoel

ZONE09: Terug naar jullie liedjesprogramma. Gunnen jullie ons een blik op het repertoire?

Wim: 'Het repertoire is heel divers. Weet je, als je je verdiept in country en je praat erover met andere mensen, krijg je veel tips. Een van die tips waren de volksliederen van Brahms. Die liederen zijn via Duitse immigranten tot in Nashville geraakt, waar ze in contact kwamen met jazz, hymnes, bluegrass... Er is een assimilatie geweest, en als je goed luistert, hoor je in Brahms een kiem van country. Dat soort linken vind ik bijzonder geestig. Nog eentje?  't Is weer voorbij die mooie zomer  van Gerard Cox is niét van Gerard Cox maar van Arlo Guthrie, zoon van Woody Guthrie, de meeste progressieve protestzanger die Amerika ooit gekend heeft  Bam! Je komt via die Vlaamse schlager midden in de country terecht.  Ik ben al jaren fan van Tom Waits, pas door naar country te beginnen luisteren heb ik ontdekt waar die man muzikaal vandaan komt.'

ZONE09: Waarom hebben jullie sommige nummers vertaald in het dialect?

Wim: 'Omdat er aan die muziek een heel Vlaams kantje zit. We hadden het daarnet nog over de A12, de Boomse steenweg. Voor mij roept zo'n steenweg het americanagevoel op, een gevoel dat ik terugvind in de muziek van Joost Zwegers en Admiral Freebee. We hebben Into your Arms van The Lemonheads - toch ook geen countryband - in het West-Vlaams vertaald, omdat West-Vlaams - Willem Vermandere, Wannes Cappelle - voor mij perfect aansluit bij het americana-gevoel. Dialect heeft te maken met roots, en roots met je country.'

Els: 'Het Engels uit de countrymuziek klinkt trouwens ook altijd heel plat, heel dialectisch.'

Wim: 'Het enige negatieve aspect aan dat rootsgevoel vind ik de redneck-connotatie. Country kan omslaan naar een soort chauvinistische muziek van het type God bless America - dat is muziek die ik niet kan horen. Chauvinisme zit natuurlijk voor een deel ingebakken in het genre, maar er zijn genoeg countrymensen die zich gekeerd hebben tegen dat soort americanism: mensen als de Dixie Chicks, Steve Earle, die trouwens nog een tijd heeft gebromd omdat hij tegen de schenen van het politieke establishment schopte. Ook Johnny Cash kan je bezwaarlijk een pro-Amerikaan noemen.'

Vrede op aarde

ZONE09: Jullie vullen de avonden van donkere decemberdagen. Geen last van melancholie?

Wim: 'Heel erg. Ik ben een heel weemoedige, nostalgische mens.'

Els: 'Ik ook. Ik zou in die dagen zo graag weg zijn, weg weg weg...'

Wim: 'Ik voel tegenover die hele kerstsfeer hetzelfde ressentiment als tegenover Valentijnsgedoe, maar aan de andere kant... de kinderen kijken er zo naar uit om die kerstboom te mogen versieren.'

ZONE09: Een beetje voorbarig misschien, maar wat wensen jullie elkaar en de wereld toe voor 2007?

Wim: 'Vrede op aarde aan alle mensen, en vooral aan de mensen van slechte wil. Die van goede wil hebben al vrede - nu de anderen nog overtuigen.'

Els: 'En voor onszelf en ons publiek: een hele fijne voorstelling.'