'Muziek is de kortste weg naar het hart'

Els Dottermans en Wim Opbrouck brengen country in NTGent

Doorgaans zijn ze actief in het theater, bij de televisie of op het witte doek, maar de komende dagen slaan Wim Opbrouck en Els Dottermans vooral aan het zingen. Onder de titel Ik val... Val in mijn armen brengen ze in het NTGent een liedjesprogramma, opgehangen aan countrymuziek. 'Ik ben door dit project dichter bij mijn helden gekomen', zegt Opbrouck. 'Ik voel weer waar al mijn favoriete songwriters de mosterd hebben gehaald.' Een gesprek.

Wim Opbrouck en Els Dottermans: 'Wij blijven natuurlijk theatervolk dat in een theaterzaal optreedt. Maar we brengen een echt concert, zeker geen muziektheater. We hebben alles bewust erg ruw gehouden.'

Wat trekt jullie zo aan in het countrygenre?

Wim Opbrouck: "Ik heb die muziek enkele jaren geleden ontdekt en mijn liefde is sindsdien dermate gegroeid dat ik er absoluut eens iets mee wilde doen. Het is een onderschat genre, waar veel vooroordelen tegen bestaan. Sommigen associëren het met ultrarechts Amerika, de rednecks, de pro-Bushliga, maar country is zoveel meer dan dat.

"Onlangs was ik te gast in een radioprogramma en koos ik een plaat van The Flying Burrito Bros. Prompt liep er een mail binnen van een luisteraar die me feliciteerde omdat ik me als countryliefhebber had geout. Alsof ik een maatschappelijk taboe had doorbroken. (lacht)

"Het uitgangspunt voor dit liedjesprogramma was 'Fall' van Chip Taylor & Carrie Rodriguez, een nummer uit de cd The Trouble With Humans. Toen ik Els vroeg mee te doen, vond ze dat we zeker ook 'Islands in the Stream' van Dolly Parton & Kenny Rogers moesten zingen. Daarmee waren meteen de twee uitersten in kaart gebracht. Maar ook Julien Clerc, de eerste Franse cowboy, passeert de revue. En lag het aan mij, dan hadden we zelfs ''t Is weer voorbij die mooie zomer' van Gerard Cox afgestoft. Het origineel, 'City of New Orleans' van Steve Goodman, heeft immers countryroots en werd ooit nog vertaald door Koot & Bie. Zo zijn we prompt in het universum van mijn helden aanbeland. De ballads van Tom Waits wortelen trouwens in dezelfde traditie."

Country wordt niet voor niets 'the white man's blues' genoemd.

Els Dottermans: "Werkelijk? Nu je het zegt. Ach, Wim kent die dingen veel beter dan ik. Een Jongens en Wetenschap-kwestie, hé. Niettemin vond ik het best aangenaam me in iets te begeven waar ik weinig over wist. Er is voor mij een muzikale wereld opengegaan. Bovendien is het bevrijdend eens te kunnen zingen in plaats van toneel te spelen, iets te doen dat dicht bij jezelf staat zonder dat er prestatiedruk mee gemoeid gaat. Het voelt aan alsof ik een cadeautje heb gekregen."

Uit de titel Ik val... Val in mijn armen begrijp ik dat jullie een zekere thematische samenhang hebben nagestreefd.

Dottermans: "Juist. 'To fall' kan in het Engels uiteenlopende dingen betekenen en die meerduidigheid beviel ons wel. Vallen staat voor het moment waarop je letterlijk of figuurlijk je evenwicht verliest en uitermate kwetsbaar bent. Het moment waarop je verliefd wordt, ziek 'valt', doodgaat of in de psychiatrie belandt. Over al die breekpunten in een mensenleven zijn prachtige liefdesliederen geschreven. Over geluk ben je gauw uitverteld, maar liefde is broos, niet? Meestal gaat het dus over het moment en het verlangen het vast te houden."

Opbrouck: "De mooiste lovesongs gaan over een liefde die kapot is. Ik heb net 'Into Your Arms' van de Lemonheads in het West-Vlaams vertaald en ook dat lied gaat, net als 'Fall' van Chip Taylor of 'I Fall to Pieces' van Patsy Cline, over de behoefte aan een vangnet. 'Zul je er zijn om me op te vangen als ik val?' Muziek is troost voor mij, iets dat het lijden verzacht. Er zit veel ellende in de liedjes die we brengen, maar tegelijk hebben ze het behaaglijke effect van een warm bad. Hoeveel mensen hoor je niet vertellen dat een specifieke plaat hun leven heeft gered?"

Dottermans: "In het theater heb je ontzettend veel intensiteit nodig om de toeschouwer te beroeren. Je spreekt er eerst de ratio aan en dan pas het gevoel. Muziek is directer: ze vindt altijd de kortste weg naar het hart van de luisteraar."

Wellicht is het geen toeval dat deze productie tot stand komt tijdens de wintermaanden. Je bent dan geneigd je bij het haardvuur terug te trekken en de wereld buiten te sluiten.

Dottermans: "Voilà. Zie het als een alternatief voor het deprimerende kerstgebeuren, een tegengif voor 'Jingle Bells.' Mensen in een zaal samen met anderen gelijktijdig iets zien beleven vind ik zeer ontroerend. Die songs zijn levensverhalen, hé? Iedereen vindt in de liedjes die we zingen wel iets dat hij op zijn eigen bestaan kan betrekken."

Opbrouck: "We brengen slechts een deel van de songs in het Engels. Andere lieten we vertalen door auteurs als Peter Verhelst, Bart Meuleman en Mira Bertels. Bernard Dewulf maakte een prachtige vertaling van Natalie Merchants 'Motherland', dat Els werkelijk op het lijf is geschreven. En Frank Vander linden bewerkte, behalve 'Jackson', ook 'Love Hurts', dat ik altijd al onvertaalbaar waande. De taal is eenvoudig - 'Het doet pijn / veel pijn / verliefd te zijn' - maar het nummer blijft wel overeind."

Laat een oer-Amerikaanse vorm als country zich makkelijk 'vernederlandsen'?

Opbrouck: "Zeker. Al valt me op dat vooral dialecten zich prima lenen tot een countryfeel. In het Standaardnederlands is het moeilijker de tekst te doen samenvallen met de muziek. Onze eerste pogingen waren eh... tenenkrommend."

Dottermans: "In het begin zong ik veel te proper, maar naarmate je nonchalanter wordt, kruipt het echte countrygevoel erin. Je moet je als het ware laten glijden. En de harmonieën, die intense verstrengeling van stemmen, maken het sowieso herkenbaar."

Opbrouck: "Gelukkig hebben we in het verleden al vaak samengewerkt. Doordat we elkaar goed aanvoelen, gaat alles veel vlotter."

Country draagt vaak oerconservatieve waarden uit. Jullie brengen bijvoorbeeld 'Stand By Your Man' van Tammy Wynette als 'Blijf bij je vent'.

Dottermans: "Ha, maar dat is een lied met een vette knipoog. Als je weet dat Tammy Wynette zesmaal hertrouwd is, zie je het relatieve er wel van in. Ik wil het bewust niet ironisch brengen, maar zij zingt wel: 'uiteindelijk is hij slechts een man'. (lacht)

"De rode draad zit in de opeenvolging van de liedjes. Als je 'Stand By Your Man' laat volgen door Elvin Bishops 'Fooled Around and Fell in Love' vertel je ook iets over hoe het leven in elkaar zit. En over de verschillende stadia in een relatie waar ieder stel doorheen moet."

Het valt me op dat jullie met een regisseur werken. Wat is het aandeel van Johan Simons precies?

Dottermans: "Hij helpt ons de dingen te visualiseren."

Opbrouck: "Wij blijven natuurlijk theatervolk dat in een theaterzaal optreedt. Maar we brengen een echt concert, zeker geen muziektheater. We hebben alles bewust erg ruw gehouden. Toch zie je op dvd's van Dolly Parton of Alison Krauss dat hun optredens ook geregisseerd zijn. Die artiesten praten veel, vertellen moppen tussen hun nummers. En als acteurs kunnen ook wij het niet laten bij onze set een paar beelden te bedenken. We maken geen cowboymuziek, houden ons ver van linedancing, maar er zit wel ergens een 'blazing saddles'-moment in waarop we even in de sfeer van een spaghettiwestern duiken. Eén keer zal er dus wel een lassozwaaiende cowboy langs galopperen. Anderzijds hebben we naar een beeld gezocht dat country dicht bij Vlaanderen brengt."

Dottermans: "Wim is ook actief met zijn groep De Dolfijntjes, maar voor mij is muziek een vreemde biotoop. Ik zing graag hoor, alleen ben ik geen geschoolde zangeres en als ik niet oplet, dreig ik mijn stem kwijt te raken. Ik vind het wel fijn me zo onzeker te voelen, want een artiest heeft uitdagingen nodig. Dus ik begeef me op glad ijs en ik ga misschien wel op mijn bek. Ook daar slaat het 'vallen' uit de titel een beetje op. Maar als Johan zegt: doe maar, het is oké, ben ik op zijn minst een beetje gerustgesteld."

Jullie zingen voornamelijk duetten. Dialogen dus. Zo komen we toch weer bij het theater uit.

Dottermans: "Hmm. Johnny Cash en June Carter vertéllen echt tegen elkaar: 'Zeg man, niet overdrijven, doe eens normaal.' Heel geestig."

Opbrouck: "Maar af en toe zingen we ook afzonderlijk, voor elkaar. Als Els in haar eentje 'Blijf bij je vent' brengt, heeft dat extra impact."

In Ik val... leggen jullie een verband bloot tussen country en de volksliederenbewerkingen van Brahms.

Opbrouck: "Zanger Christopher Homberger heeft ons op dat spoor gezet: een openbaring. In die liederen van Brahms hoor je onversneden countryroots. Je mag niet vergeten dat veel ingrediënten van die muziek oorspronkelijk uit Europa kwamen."

Country balanceert soms op de rand van de pathetiek. Zoiets houdt risico's in: voor je het weet, sta je smartlappen te zingen.

Dottermans: "O, we houden het toch liever klein en sober."

Opbrouck: "Wie onze uitgebeende versie van 'Islands in the Stream' hoort, zal merken dat ze niet alleen hartverscheurend maar ook hartverwarmend klinkt. Ik geef toe dat ik van nature niet vies ben van pathetiek, maar soms schieten we van de weeromstuit ook gewoon in de lach."

Dottermans: "Welja, soms moet je een beetje durven te overdrijven."

Hoe hebben jullie de begeleidingsband samengesteld?

Opbrouck: "Met drummer Ron Reuman, die de muzikale leiding heeft, had ik al samengewerkt voor TV Tunes. Hij haalde er Ruben Block bij, die lapsteel speelt en een zeer goede fingerpickinggitarist is. Hoewel hij met Triggerfinger heel andere muziek maakt, is Ruben iemand die country ademt. Bassist Axl Peleman heeft zelfs ooit bij het graf van Johnny Cash gestaan. We hadden geen budget voor een pedalsteel of een viool, dus ik vang dat op met mijn accordeon en mijn Fender Rhodespiano. Vanaf de eerste dag waren we een echte groep. Je voelt bij die kerels een enorme muzikale appetijt. Ze zijn het niet gewend country te spelen, maar dat maakt het net zo interessant. Het zorgt ervoor dat we met het materiaal zo goed als alles kunnen doen."

Wat is de ultieme countrysong? Welk lied hadden jullie zelf geschreven willen hebben?

Dottermans: "Moeilijke vraag. Maar toen ik voor het eerst 'Brand New Dance' van Johnny Cash en June Carter hoorde, schoot mijn gemoed helemaal vol. Die eenvoud, die stemmen, ze boorden zich recht in mijn hart."

Opbrouck: "Het lijkt simpel, maar ik zweer het je: het is geen sinecure met die liedjes je eigen gang te gaan en er een eigen kleur aan te geven. Mijn favoriet is momenteel 'Fall' van Chip Taylor. Daar is alles mee begonnen. Ik wist meteen: dit moet het allerlaatste nummer zijn voor de mensen de zaal uitgaan. Taylors platen mag je blindelings aanschaffen. Ik vind dat de mooiste muziek die er bestaat."

Ik val... Val in mijn armen gaat in première op donderdag 7 december in NTGent. Voor info over de verdere voorstellingen: www.ntgent.be

Els Dottermans: Het is bevrijdend eens te kunnen zingen, iets te doen wat dicht bij jezelf staat zonder dat er prestatiedruk is. Alsof ik een cadeautje heb gekregen

Wim Opbrouck: Muziek is troost voor mij. Er zit veel ellende in de liedjes die we brengen, maar tegelijk hebben ze het behaaglijke effect van een warm bad