Dat alles plantte Claus over naar Gent. Het werd dus het verhaal van een familie met een zwakkeling als vader, een bazige moeder, een dochter en een "achterlijke" zoon (Claus schreef over deze Thomas dat hij alleen maar wat "raar" was). De moeder lokt nicht Hilda naar haar huis met de bedoeling dat de oude vrijster Hilda zou trouwen met de jonge Thomas. Motief: het zou de aan lagerwal geraakte familie financieel goed uitkomen. De strategie van de moeder werkt echter niet zoals verhoopt en alles loopt uit op een tragedie. Tussen zuster en broer is er een sterke liefdesband. Zij, Andrea, kan niet aanzien dat ze Thomas zou verliezen en pleegt zelfmoord.

Bij Claus gaat het over een verboden en onmogelijke liefde, die als heel puur wordt voorgesteld. Hiermee verdedigt hij een verhouding tussen mensen die zich voor de goegemeete onaanvaardbaar gedragen. Het taboe gaf in 1953 een sterke spanning aan het gegeven. De vraag is of deze tekst vandaag nog kan schokken.

Bij NTGent heeft men de tekst van Claus heel radicaal aangepakt. Vooreerst hebben Jan Bijvoet en Wim Opbrouck het stuk een radicaal hedendaagse vormgeving bezorgd. De acteurs zitten naast elkaar op stoelen in een lege ruimte. Een achterwand toont dat er ooit nog grote kaders hebben gehangen, maar alles is verdwenen. Dit is een theatrale uitvergroting van informatie die in het stuk voorkomt: de familie is straatarm en heeft alles moeten verkopen. Ironisch genoeg deed ze dat om de creatieve arbeid van de vader, die componist is, te bekostigen – al laat Claus er geen twijfel over bestaan dat de man over heel weinig talent beschikt.

In Gent komt de nadruk te liggen op de onderlinge verhoudingen tussen man, vrouw en nicht. Het verhaal van de twee kinderen verdwijnt hiermee wat naar de achtergrond. Dat maakt van de moeder meteen de hoofdrol, vooral omdat die met zoveel inzet en energie door Els Dottermans wordt gespeeld. Het is een plezier om haar met de situatie te zien omgaan. Op zeker ogenblik gaat ze helemaal uit de bol, een moment dat heel pijnlijk en ook heel komisch is. Een briljant moment toneelspel.

Humor is meteen de toon die deze aanpak heeft. Alles wordt wat sterk aangezet, zodat we naar een wrange komedie zitten te kijken. Ik heb nog nooit zoveel horen lachen en griniken bij een productie van "Een Bruid in de Morgen". De tekening van het bekrompen milieu deed me automatisch denken aan het nieuwe stuk van Alex Van Warmerdam, "Links bij het Kanaal" dat net in Antwerpen in première ging. Dat je dezelfde toonaard in deze productie vindt, wijst erop dat de spelers van NTGent een andere, wellicht modernere, kwaliteit in de tekst hebben gevonden, meteen een bewijs dat dit vroege stuk van Claus helemaal niet verouderd is.

Als nicht Hilda zien we Chris Thys. Na heel wat omzwervingen in het Vlaams theaterlandschap is ze terug bij het gezelschap waar ze zo een groot deel van haar carrière heeft doorgemaakt. Haar weerzien doet deugd. Ze geeft een heel sterke en originele invulling aan de rol, en heeft zeker een sterk dansnummer met Simoni. Onder impuls van Jan Bijvoet, de coach van de productie, spreekt Thys Limburgs – wat in Gent erg moeilijk te verstaan is. Maar dramaturgisch klopt het helemaal: de nicht komt werkelijk uit een andere wereld.

Het ontstaan van de productie is op zichzelf een heel verhaal. In feite was er een andere productie gepland. De acteurs zouden met choreograaf Augustijnen werken. Maar dat liep helemaal spaak. Het gezelschap is niet ontmoedigd bij de pakken blijven zitten. Iedereen is op zoek gegaan naar een alternatief en tenslotte kwam men uit bij Een Bruid in de Morgen. Dat getuigt van de creatieve vitaliteit van de groep spelers, die het NTGent wil zijn. Vanzelfsprekend had men geen regisseur klaar staan. Vandaar dat Wim Opbrouck de leiding op zich nam, tesaam met Jan Bijvoet. Het belang van deze laatste valt niet te onderschatten. "Regisseur" – de man die alles weet - vindt Jan Bijvoet een te zwaar woord, vandaar dat hij zich heel bescheiden "coach" noemt. Laten we hem dan maar een maker noemen. Met het resultaat dat hij hier aflevert, kan je alleen maar hopen dat hij nog meer ‘maakt’, en dat hij in de toekomst opnieuw de weg naar NTGent zal vinden.

Johan Thielemans

["Bruid in de morgen", productie NTGent, naar een tekst van Hugo Claus, vanaf 23 maart 2011 in NTGent, daarna op tournee door Vlaanderen en Nederland]