Recensie - Harde klap beëindigt onverwachte liefde

Liefde lijkt in de egoïstische westerse maatschappij een onmogelijke zaak geworden. In Platform vindt hoofdrolspeler Michel ze onverwacht toch bij de zachtmoedige Valérie, maar hun relatie eindigt in een drama. Het toneelstuk van het Belgische NT Gent beleefde dinsdag zijn Nederlandse première.

Platform is een bewerking van de gelijknamige roman van de Franse schrijver Michel Houellebecq. Het toneelstuk begint waar het boek zo ongeveer eindigt. Bij een terroristische bomaanslag van een moslimfundamentalist op een sekshotel in Thailand komt Michels geliefde Valérie om het leven. Die ontploffing is mooi verbeeld; met een geweldige klap valt in de openingsscène een heleboel rommel op het podium: koffers, matrassen, plastic meubilair. Daartussen krabbelen de acteurs voorzichtig overeind en - letterlijk - op de puinhopen van de ontknoping vertellen ze in één lange flashback hun verhaal.

Hoofdpersoon is de Parijse veertiger Michel (Stefan van Watermeulen), een afgeleefde, middelmatige ambtenaar die zich eigenlijk al had neergelegd bij een saai en eenzaam leven. Genot vindt hij hooguit bij peepshows en af en toe bij een prostituee, het liefst in een ver buitenland waar ze nog weten hoe ze liefde moeten geven. Tot zijn eigen verbazing en onbegrip valt tijdens een groepsreis in Thailand zijn stadsgenote Valérie (Els Dottermans) voor hem. Ze is een lieve, aantrekkelijke carrièrevrouw met een goede baan in de harde wereld van het toerisme.

De liefde tussen Michel en Valérie staat centraal in Platform, maar net als het boek slaat het toneelstuk verschillende zijwegen in. Het overlijden van Michels vader, het moeizame huwelijk van Valéries baas Jean-Yves met de onmogelijke trut Audrey, een ontsporende bendeoorlog in Parijs, het komt allemaal aan bod. Aanvankelijk lijkt dat de boel op te houden, ook al omdat er weinig echte dialoog in het stuk zit. De spelers praten meer óver dan mét elkaar en er is veel ogenschijnlijk overbodige uitleg over allerlei droge, zakelijke details.

Toch draagt alle informatie ongemerkt bij aan het meeslepende, knap opgebouwde verhaal. Dat blijkt over veel meer te gaan dan de relatie tussen twee mensen; uiteindelijk staat zelfs de hele westerse cultuur ter discussie. Die is in de ogen van Michel doorgeslagen in zijn egoïsme en het opeisen van persoonlijk geluk, zozeer dat mensen elkaar alleen nog maar kunnen zien als concurrent of gebruiksvoorwerp. Liefde is in feite onmogelijk, omdat niemand meer in staat is zich echt over te geven aan de ander. Valérie ziet hij als een onverwachte uitzondering, en hoewel zij hem gelukkig maakt wordt zijn wereldbeeld er niet positiever op.

Het briljante idee waarmee het stel financiële zekerheid lijkt te bereiken is dan ook weinig verheffend. Michel en Valérie stellen Jean-Yves voor het toch al bestaande sekstoerisme in de Derde Wereld simpelweg aan te bieden als officieel reispakket. Ideaal, beredeneert Michel; een samenleving zonder liefde koopt genot bij een samenleving zonder geld. Jean-Yves ziet het wel zitten, zakenpartners zijn zo gevonden en de feestelijke opening van het hotel in Thailand laat niet lang op zich wachten. Als toeschouwer weet je dan allang dat de hele operatie gaat eindigen in een tragedie, maar dat maakt de ontknoping er niet minder ontroerend op. Michel en Valérie hebben meer in deze wereld gevonden dan ze ooit hadden verwacht, maar hun geluk wordt even hardhandig als zinloos de grond ingeboord. De klap aan het einde klinkt lang niet zo hard als die aan het begin, maar komt desalniettemin flink aan.

SP!TS, Door Guido Verburg, 19-01-2006