Recensie - Platform van Simons is aangrijpend mooie voorstelling

Tere dans van liefde en dood

De menselijke liefdesrelaties die de Franse auteur Michel Houellebecq in zijn roman Platform (2001) beschrijft, zijn desolaat en getuigen van een hard egoïsme. Regisseur Johan Simons, die is uitgeweken naar het NTGent, bewerkte eerder Houellebecqs roman Elementaire deeltjes voor het theater, niet in Gent maar in Zürich. Houellebecq oefent een grote aantrekkingskracht uit op regisseurs. Ook Johan Doesburg van het Nationale Toneel bracht Elementaire deeltjes met groot elan in de toneelzaal.

Afgelopen zaterdag in de Schouwburg van Gent bij de première van Platform blijkt dat in Houellebecq eem geheime theaterschrijver schuilt. De voorstelling in de regie van Simons heeft niets van het stroeve dat bewerkingen weleens aankleeft. De reusachtige explosie aan het begin is symbolisch: het oude ligt achter ons, er moet ruimte voor het nieuwe komen.

Fijn detail is dat het decor dat ontploft dat van De asielzoeker naar Arnon Grunberg is, de vorige productie.

Simons en zijn gezelschap kiezen de romankunst als inspiratiebron voor theater. Traditioneel, bestaand toneel gebruikt Simons niet. Een roman biedt de vrijheid een eigen toneelwereld op te bouwen.

Zowel bij Grunberg als bij Houellebecq draait het om de verloren idealen van de westerse maatschappij. De mens is zo volledig opgegaan in zichzelf, hij is zo zijn eigen egocentrisme aan het botvieren, dat waarden als verantwoordelijkheid en onvoorwaardelijke liefde niet meer bestaan. De bomaanslag aan het begin in het paradijs van de genotzuchtige liefde, veroorzaakt door een moslimterrorist, zet de voorstelling in beweging en toont het fragiele en kortstondige leven van de westerse mens. Het is een riskante visie.

Maar Simons durft grote en omstreden thema’s aan. Extase, liefde, dood, prostitie, geweld: het is een onontwarbare kluwen. Toneel zoals Simons ons laat zien, maakt dit alles transparant en dramatisch.

Stukken wit hout, gekantelde plastic stoelen overheersen het toneelbeeld.

Dit hier was eens een tropisch paradijs, nader bepaald een seksparadijs in Thailand waarheen toeroperator Aphrodite reizen organiseert. Een zelfmoordterrorist blaast het bordeel op.

Mensen vliegen door de lucht, blijven dood tussen de puinhopen liggen.

De terrorist zelf is een engelachtige verschijning die zegt te handelen uit diepe overtuiging dat de islam de enig werkelijke geloofsrichting is. Bewerker Tom Blokdijk heeft deze engel des doods toegevoegd aan de voorstelling.

Deze onaardse verschijning zet alles op scherp, ondanks de uitstraling van de zuivere onschuld.

Hoofdpersoon uit Platform is Michel, vertolkt door Steven Van Watermeulen.

Hij is dramatisch acteur en vertellende instantie tegelijkertijd.

Zijn grote liefde is Valérie (Els Dottermans). In lang uitgesponnen flash-backs brengt hij de slachtoffers van de aanslag tot leven.

De oprechte, geïdealiseerde liefde voor Valérie weerhoudt Michel er niet van zich te verlustigen in het Thaise seksparadijs. Dit dilemma tussen vals en echt, tussen love for sale en zuiverheid, tussen goedkoop genot en ware hartstocht geeft aan Platform een overweldigende kracht.

Van Watermeulen geeft in vanzelfsprekende, aanvankelijk rustig- beheerste speelstijl die steeds grimmiger wordt Houellebecqs verontrustende ideeën weer. Als toeschouwer raak je geschokt door het cynisme van Houellebecq, die de professionalisering van de seksualteit zowel verheerlijkt als veracht.

De welbespraaktheid en vooral logische overtuigingskracht van Michel sleept je mee ondanks de innerlijke weerstand die je voelt. Dan weer breekt de eerlijke liefde van Valérie voor Michel door, en klinkt Michels pleidooi voor jonge meisjes als verraad. Dit is de onophoudelijke slingerbeweging van liefde en seks.

Het slotbeeld is van een grote zeggingskracht, die ik zelden in het theater heb ervaren. Michel en Valérie omhelzen elkaar, zij klampt zich aan hem vast. En dan weer de explosie, de dood, de versplintering door de overweldigende, vernietigende kracht van buiten.

Valérie sterft. Hij houdt haar vast in een tedere liefdesdans die de dans van de dood blijkt te zijn.

Gruwelijk en adembenemend puur.

De kracht van deze onweerstaanbaar mooie voorstelling ligt in het vermogen van spelers en regisseur om het drama niet alleen een plek op de bühne te geven, maar in hart en hoofd van de toeschouwer.

Hij of zij is het die ontsteld raakt door de beide kanten van die ene bittere werkelijkheid: oprechte liefde en gekochte liefde vervullen allebei een door de mens diep gekoesterd verlangen. Dat is onthutsend, en aangrijpend. Het is de toeschouwer zelf die zichzelf op het podium terugvindt. Dit is de katharsis, de geestelijke loutering, die ooit door de Grieken werd uitgevonden, en ons nu naar de keel vliegt.

NRC Handelsblad, Kester Freriks, 19-12-2005