Simons en Tachelet van NTGent tonen de romanticus in Michel Houellebecq

Regisseur Johan Simons (links) en dramaturg Koen Tachelet (rechts) zitten in de T-bar, de houten theaterbar van NTGent die op felle voor- en tegenstanders kan rekenen. Net als Simons' eerste productie De asielzoeker trouwens. 'Ach', zegt Simons, 'niet iedereen hoeft mijn voorstellingen goed te vinden.' Morgen gaat Simons' tweede regie bij NTGent in première, Platform, naar de roman van de Franse auteur Michel Houellebecq. Simons en Tachelet

In Platform propageert Houellebecq het sekstoerisme. Het koppel Michel en Valérie is tot het besef gekomen dat de mens pas in een toestand van ware liefde kan komen als die het seksuele genot cultiveert. De beste manier daartoe is de wet van vraag en aanbod. Terwijl Europa verlamd wordt door zijn seksuele moraal, zijn in andere culturen vrouwen wel in staat om genot los te zien van morele of sociale verplichtingen. En dus organiseren Valérie en Michel luxueuze seksvakanties naar Zuidoost-Azië en Zuid-Amerika.

Het decor verwijst terug naar De asielzoeker, waarmee regisseur Simons het NTGent officieel opende. Ook nu weer ligt een kaart van Gent op de scène. Maar ditmaal ligt er puin op: de overblijfselen van een bomaanslag. Simons begint zijn stuk waar Houellebecqs roman eindigt. Het beeld is geïnspireerd op een foto van enkele dagen na de tsunami. "Je zag toeristen in hun strandstoelen zonnen te midden van de rotzooi. Ze hadden die reis betaald en die reis zou gemaakt worden ook." Simons zegt het met afgrijzen, maar meteen daarna komt mededogen. "Het is cynisch, maar we doen het allemaal. Het lijkt wel of de snelheid waarmee je met je dagelijks leven doorgaat, toeneemt met het aantal aanslagen dat gepleegd wordt."

Platform is Simons' derde theaterbewerking van Houellebecq, na Elementaire deeltjes en Dragelijk. Houellebecq staat niet meteen bekend om zijn opbeurende levensvisie en in het tijdschrift Rekto:verso werd Johan Simons een pessimistisch theatermaker genoemd. Simons: "We hebben voorgesteld aan onze partner in Parijs, Théâtre Chaillot, en aan het festival van Avignon om Houellebecq te tonen. Maar toen zeiden ze meteen: niet Houellebecq, dat is veel te cynisch. Ik heb hen gezegd: 'Kom eerst eens kijken naar Elementaire deeltjes en Platform, dan zie je dat ik een heel andere houding aanneem tegenover dat materiaal.'

"Het mensbeeld van Houellebecq is niet het mensbeeld dat ik aanhang. Het goede aan Houellebecq is dat ik me ertoe kan verhouden. Ik ben zelf helemaal niet zo pessimistisch - hoe kun je dat zijn als je twee kinderen hebt? Dan moet je toch ergens in de toekomst geloven? Ik interpreteer Houellebecq anders dan de meeste theatermakers. Ik ben op zoek naar hoe teer onze cultuur is en hoe snel je die kunt vernietigen. Houellebecqs boeken zijn niet cynisch, ik vind wat hij schrijft erg romantisch. Ook Platform, Valérie en Michel zijn gelukkig met elkaar. Was die bomaanslag er niet geweest, dan waren ze wellicht voor eeuwig samengebleven. Houellebecq portretteert vaak mensen op het toppunt van hun geluk tot er iets van buitenaf komt dat dat geluk stukslaat. Is dat pessimistisch? Het is hooguit de waarheid. Het leven is niet logisch, dat maakt het ook uiterst theatraal, dat beseften de oude Grieken al."

Tachelet: "Door het stuk te laten beginnen met de bomaanslag laten we het eindpunt zien. Tussen de scherven ga je je afvragen hoe het zover is kunnen komen, maar vooral hoe het komt dat we telkens weer opnieuw beginnen. Dan krijgt die liefdesgeschiedenis ook een totaal andere echo, want dan gaat het niet meer over iets dat je opbouwt en dat wordt afgestraft, maar over het feit dat we, ondanks dat besef, telkens opnieuw beginnen. Daarom zijn Johans voorstellingen juist optimistisch: het gaat over veerkracht. Iets wordt kapotgemaakt en toch kruipt die mens telkens overeind en probeert hij weer zijn dromen waar te maken."

In Platform laat Michel Houellebecq zijn per-sonages soms opruiende anti-islamitische taal spreken. De schrijver werd zelf ook aangeklaagd voor racisme maar vrijgesproken. Simons: "Een boek of theatervoorstelling dient om een gedachtegang op gang te brengen en dat kun je doen door er een provocatie van te maken. Ik vind Houellebecq helemaal niet racistisch in zijn boeken, hij laat zijn personages dingen zeggen die je hoogstens aanzetten tot een stellingname. Het gaat mij niet zozeer om wat de schrijver wil zeggen, als om de vraag: waar gaat die roman voor mij over? Net als in Aeschylos' drama's speelt in Platform de hybris een cruciale rol: de overmoedigheid van onze cultuur. Platform drijft onze westerse samenleving, die erin slaagt elk gevoel te kapitaliseren, door tot in haar uiterste consequenties. Daardoor moet je je wel afvragen of zo'n samenleving niet ten dode is opgeschreven. Wat de oplossing is voor deze dubbelhartige maatschappij, weet ik ook niet. Daar wil ik samen met andere mensen over nadenken."

Tachelet: "Die denkoefening maakte Houellebecq bij Elementaire deeltjes: als we de kracht en macht hebben om een nieuwe mens te creëren - wat met de gentechnologie niet zo veraf lijkt -, zouden we dat dan doen of zouden we toch weer kiezen voor het gestuntel van die oude mens dat opnieuw tot datzelfde onrecht leidt? Ik vind het moedig dat die personages bij Houellebecq toegeven dat ze niet om het systeem heen kunnen waarin ze zitten."

Simons: "Het is een opwinding die ik bij mezelf voel: hoe je bijna verlamd zit te kijken naar de maatschappij waarin we leven. Je kunt wel willen dat je een zuiver geweten hebt, maar ondertussen sta je hulpeloos aan de kant omdat je niet zou weten wat te doen. Daar moeten we toch over durven praten in het theater? Waar moeten we het anders over hebben? Over liefdesverhaaltjes?"

Ook over de liefde en relaties schrijft Houellebecq niet bijster positief. In zijn laatste boek, De mogelijkheid van een eiland, omschrijft hij het leven als koppel als "eenzaamheid met twee en een hel met onderlinge toestemming". Simons: "Die uitspraak is volledig voor zijn rekening. Ik ben blij dat ik iedere avond mijn vrouw (NTGentactrice Elsie de Brauw, LiLa) in de armen kan sluiten."

De Morgen, Liv Laveyne, 16/12/2005