Milo Rau’s officiële statement

(Gent – 21/03/2018)

Dames en heren,

Morgen is het 22 maart en herinneren we ons allemaal de brutale en wrede terroristische aanslagen op Brussels Airport en het metrostation Maalbeek twee jaar geleden. Onze gedachten gaan niet alleen uit naar de slachtoffers, hun familie en vrienden, maar ook naar de mannen en vrouwen die het beste van zichzelf hebben gegeven als arts, verpleegkundige, brandweerman, agent of soldaat of gewoon als bezorgde burger tijdens de verschrikkelijke uren en dagen na de aanslagen.

Iedereen bedankt voor jullie komst. Mijn naam is Milo Rau, ik ben de regisseur van de komende productie "Het Lam Gods" en artistiek directeur van NTGent en als dusdanig verantwoordelijk voor alles wat er gebeurt op de podia van het Gentse stadstheater vanaf het seizoen 2018/19.

Na alle berichten in de pers over wat we wel en niet gaan doen in de productie "Het Lam Gods", wil ik een duidelijk statement maken. Deze verklaring zal straks uitgereikt worden aan iedereen die geïnteresseerd is en officieel gepubliceerd worden door NTGent. Het is de laatste officiële verklaring die we over dat onderwerp zullen uitbrengen.
Ten eerste, de feiten: 1 van de ongeveer 12 karakters (en 3 acteurs, dus in totaal 15 karakters) die in "Het Lam Gods" op het podium staan, en op 28 september in première gaat bij NTGent, zal een moderne interpretatie zijn van Van Eycks figuur van de "kruisvaarder". Een kruisvaarder was in de Middeleeuwen een krijger voor zijn geloof, meestal jong, de meerderheid mannelijk, die zijn land in West-Europa (ook Vlaanderen) verliet om te vechten voor een Christelijke Staat in het Midden-Oosten.

Drie weken geleden nodigden we, met een open oproep om deel te nemen aan castings, katholieke, protestante, moslims en andere mensen "vechtend voor hun geloof" uit. We richtten onze call ook aan terugkeerders, concreter: aan Belgische burgers die terugkomen uit het Midden-Oosten en gevochten hebben voor verschillende extremistische groepen. Ik geef toe dat het onjuist en niet erg subtiel was om het voorbeeld van IS voor deze groep te nemen, omdat IS een criminele groep is waarmee NTGent natuurlijk nooit, in welke context dan ook, zal samenwerken zolang ik de artistiek leider ben. Daarom hebben we maandag in een persbericht voor de volle honderd procent duidelijk gemaakt dat er geen crimineel, geen  repatriant uit de Syrische burgeroorlog op het podium zal staan. Ik herhaal het: er zal niemand op het toneel staan die zijn/haar straf uitzit of die wacht op zijn/haar proces, wat zijn of haar mening ook moge zijn. Omdat criminaliteit en geloof 2 verschillende dingen zijn en geen geloof een misdaad rechtvaardigt. Dat was de betekenis van het persbericht van maandag.

Maar we staan nog maar aan het begin van dit project. In deze fase van de casting - gisteren was de eerste dag van vele dagen van casting - is het niet zeker dat we - voor de rol van de kruisvaarder - een katholiek, een protestant of gewoon een politieke "vechter voor geloof" op het toneel zullen hebben. Het is nog niet zeker of we één van hen of meerdere van hen, misschien met tegenstrijdige standpunten, om hun gedachten en daden in verband te brengen in de voorstelling zullen hebben. Maar, en dit is even belangrijk om te stellen als te zeggen dat we geen misdadigers zullen uitnodigen op het podium van een staatstheater: We kunnen in deze fase van het project niets uitsluiten dat binnen de grenzen van de wet valt.

Sinds 2013, één jaar voor het uitroepen van Islamitische Staat, toen ik het toneelstuk 'The Civil Wars' schreef en regisseerde, een toneelstuk dat sindsdien toert in België en Europa, ga ik artistiek om met de kwestie van de repatrianten. Geen van de teruggekeerden die ik heb ontmoet, was betrokken bij de aanslagen in Zaventem of andere criminele handelingen, en geen van hen is voormalig lid van de zelf uitgeroepen islamitische staat (IS), wat een criminele, terroristische organisatie is. Na reizen in 2016 in Noord-Irak en Noord-Syrië, interviews met tientallen slachtoffers van de (ook Belgische) IS-strijders vind ik ze niet waardig om deel te nemen aan een publiek debat. Moordenaars zouden, naar mijn mening en de mening van de NTGent, geen podium mogen krijgen.

Maar gelukkig hangt dit niet af van mijn mening of die van iemand hier aanwezig. België is, zoals we allemaal weten, een rechtsstaat en alle misdadigers zitten, als het onderzoek hun schuld heeft bewezen, in de gevangenis. Vergeet niet: het oplossen van misdaden, het beslissen over schuld en straf, maakt geen deel uit van het artistieke of journalistieke werk, het maakt deel uit van het werk van de wet. Als we tijdens de verdere castings iemand tegenkomen die - mogelijk - misdaden van welke aard dan ook heeft begaan, laten we het verdere onderzoek natuurlijk over aan de bevoegde autoriteiten. Het maakt niet uit of die persoon katholiek, protestant, moslim of - zoals ik - atheïst is. En ik hoop dat jullie hetzelfde doen.

Want het podium is geen ruimte voor criminelen, maar voor een open discours over de redenen en gevolgen van criminaliteit. Waarom gebeurt het? Wat is de motivatie? Wie lijdt er? En wat is - en dat is de vraag van het project "Het Lam Gods" - de plaats van geloof in dat alles? Waarom zouden teruggekeerden die na negatief onderzoek onschuldig zijn verklaard - die uit de gevangenis zijn, die van gedachten zijn veranderd, die spijt hebben en die hun verhaal van radicalisering willen vertellen: Waarom zouden ze niet deel uitmaken van een theaterproject over geloof, schuld en misdaad? 

Is het niet de taak van de kunst om dergelijke zaken in het openbaar bespreekbaar te maken? Dit zijn vragen die moeten worden besproken, en dat is een van de vele doelstellingen van dat project. Theater zou de plaats moeten zijn waar deze moeilijke vragen zich kunnen voordoen en waar openhartig, in al hun complexiteit, gediscussieerd wordt. Ten opzichte van alle betrokkenen, hard maar eerlijk. Om dus heel duidelijk en ondubbelzinnig te zijn: misschien komt er in september een teruggekeerde Syrië-strijder uit het Midden-Oosten op het podium van NTGent. Maar, ik herhaal, alleen als deze persoon niet wordt gezocht door justitie of is vrijgesproken van aanklachten, of zijn of haar straf heeft uitgezeten en is gereïntegreerd in de samenleving. Niet als hij of zij nog voor de rechter moet verschijnen.
Natuurlijk is het zo, en dit is ook de manier waarop ik in het verleden heb gewerkt en ook in de toekomst zal blijven werken, dat het belangrijk is dat bij het onderzoek rekening wordt gehouden met alle aspecten van de kwestie. Mocht er dus in september in mijn productie een teruggekeerde Syrië-strijder op het podium staan, dan zullen we de komende maanden ook spreken met slachtoffers, families van slachtoffers, NGO-werkers in het gebied, (de)radicaliseringsexperts.

Hun stemmen, hun pijn, hun woede moeten en zullen worden opgenomen in het verhaal dat we schrijven en vertolken. 
Maar nogmaals: de castings zijn gisteren begonnen. We kennen de personages van het toneelstuk, we kennen de vragen die we zoeken, maar we kennen de vorm van het toneelstuk nog niet. Concreet: We kennen de rollen, maar we weten nog niet wie er gekozen zal worden. De komende dagen, weken en maanden zullen we Adams en Evas, rechters en kruisvaarders, slagers en Kains en Abels blijven ontmoeten. Maar één ding is belangrijk om te onthouden, omdat het vorige week in het debat werd vergeten: proberen te begrijpen en te proberen te vertolken betekent NIET verontschuldigen of zelfs ondersteunen wat wordt vertolkt. Toen de Gebroeders Van Eyck de figuur Kain schilderden (en we in september een moderne vertegenwoordiger van Kain op het podium brengen), betekent dat niet dat ze broedermoord ondersteunden en propageerden. En hetzelfde geldt voor alle personages in een kunstwerk, in de 15e eeuw en ook vandaag .
Maar als de representatie van de werkelijkheid waarin we leven onmogelijk wordt in de openbare ruimte alleen omdat we niet de tijd nemen om naar elkaar te luisteren, als het wordt beperkt door zelfverklaarde rechters van goede smaak, door openbare hysterie en haat, zijn we terug in de donkere Middeleeuwen, terug in de 16e eeuw. Vergeet niet dat het schilderij van de Gebroeders Van Eyck tijdens de Reformatie beschermd moest worden door een bewaker: protestantse extremisten wilden Het Lam Gods vernietigen, omdat de werkelijkheid van Gent, zoals de Gebroeders Van Eyck het portretteren, niet paste binnen de enge grenzen van wat zij geloofden te kunnen worden afgebeeld. En we moeten ons ervan bewust zijn: ook IS zou, zoals de protestanten probeerden te doen, dat schilderij vernietigen, de Gebroeders Van Eyck en alle kunstenaars die na hen kwamen doden.
Dus, als er één ding is waar we allemaal voor moeten vechten: we mogen de fouten uit het verleden  niet herhalen of terugvallen op donkere tijden en praktijken. Ik hoop dat dit project en de discussie die we erover voeren, hoe hard het ook is, deel kunnen uitmaken van die strijd.

Milo Rau
Artistiek Directeur NTGent

Datum:
21 maart 2018
Auteur:
Milo Rau