Het bouwen van een lichaam - over Kathy Acker

HET BOUWEN VAN EEN NIEUW LICHAAM

30 november 2017. Het is exact 20 jaar geleden dat Kathy Acker heen ging in een centrum voor alternatieve kankerbestrijding in Tijuana, Mexico. Tijuana is ’s werelds meest bezochte grensstad en deelt 24 kilometer grens met haar Amerikaanse wederhelft San Diego. Elk jaar steken meer dan 50 miljoen mensen deze grens over. De grens over, heen en weer; geen wonder dat Acker voor deze laatste rustplek koos. 

"HET VERHAAL VAN EEN VROUW DIE
BLIJK GEEFT VAN EEN NOOD
OM ZICHZELF TE FICTIONALISEREN,
EN OM EEN NIEUWE, GESCHIFTE TAAL TE VINDEN
OM DE WERELD WAARIN ZE LEEFT TE KUNNEN TROTSEREN.

Voor de creatie van To Name Herstory vertrekt regisseur Florian Fischer van een van Ackers latere werken: Don Quixote, which was a dream. Hoewel haast iedereen wel een notie heeft van Cervantes’ dwaze ridder Don Quixote die samen met zijn kompaan Sancho Panza tegen het onrecht in de wereld ten strijde trekt, zet Acker met dit boek uit 1986 een duizelingwekkende herwerking van dit oude ridderverhaal neer. Ackers Don Quixote is een vrouw die op het punt staat een abortus te ondergaan, aldus de opening van het boek: “When she was finally crazy because she was about to have an abortion, she conceived of the most insane idea that any woman can think of. Which is to love.” Om met de nakende abortus om te kunnen gaan, besluit de vrouw de identiteit van Don Quixote aan te nemen en de wereld te ontdoen van sociaal, politiek en persoonlijk kwaad. Dit is meteen ook de crux van To Name Herstory: niet het avonturenverhaal van een gekke Spaanse man, maar het verhaal van een vrouw die blijk geeft van een nood om zichzelf te fictionaliseren, en om een nieuwe, geschifte taal te vinden om de wereld waarin ze leeft te kunnen trotseren.

EEN DAAD VAN RADICAAL VERZET

"EEN ZOEKTOCHT NAAR IDENTITEIT
IN EEN BEDREIGENDE WERELD. OOK EEN
QUEESTE NAAR DE MOGELIJKHEID TOT
‘ECHT’ CONTACT, IN HET BESEF DAT DE ANDER
NOOIT TEN VOLLE KAN BEGRIJPEN.
(Lien Wildemeersch)


Door haar personages te ontdoen van psychologische eenduidige fundamenten, ontwaakt er een visie op het subject die spreekt vanuit de tegenstrijdigheden van het bestaan, de perversiteit van verlangen en seksualiteit en de mogelijkheden tot het experimenteren met iemands subjectiviteit. Haar drijfveer is het creëren van barsten en breuklijnen in harmonieuze, ‘realistische’ plots en personages die sinds de 19de eeuw de literatuur domineren. Ackers werk is een groot kluwen van ‘gestolen’ werk van zowel grootmeesters in de literatuur (Charles Dickens, Cervantes, De Sade, Baudelaire, …), als magazines, handleidingen, stationsromans, etc. Deze aanpak gaat terug op een methode die ze in de schoot geworpen kreeg tijdens een workshop van de Amerikaanse dichter David Antin. “Go to the library! Steal! You can write about anything in the world that you want, except somebody else knows more about it than you, and it’s already in a book in the library!” Deze richtlijnen veranderden het schrijverschap van Acker voorgoed, en lagen aan de basis van wat men later in de literatuur ‘appropriation’ zou gaan noemen. Het aaneenrijgen van deze verschillende teksten gebeurt niet at random; Acker ging op zoek naar hoe verschillende werelden met elkaar verbonden konden worden. Hoewel in het kielzog van het opkomend postmodernisme in de jaren tachtig deze techniek haast gemeengoed, of zelfs mainstream zou gaan worden, was deze daad op het moment van haar schrijven een daad van radicaal verzet.

I’M FORCED TO FIND A SELF WHEN I’VE BEEN TRAINED TO BE NOTHING.

Telkens opnieuw schrijft Acker zichzelf in de tekst door toegeëigend tekstmateriaal te gaan contrasteren met autobiografische elementen zoals dagboekfragmenten, liefdesbrieven, notities, etc. Doorheen haar hele werk keren bepaalde motieven terug, zoals geperverteerde familierelaties en de machtsverhoudingen tussen geliefden, en tegelijkertijd zijn het telkens concrete gebeurtenissen in haar leven die haar aan het schrijven zetten: “While I was waiting to have the abortion, I was reading Don Quixote. Because I couldn't think, I just started copying Don Quixote. Then I had all these pieces and I thought about how they fit together.” Het continu neerschrijven en herschrijven van haar ervaringen en herinneringen, en deze te schakeren met reeds bestaand materiaal, maakten dat haar persoonlijke ervaring plots onpersoonlijk werd; door het herschrijven van haar eigen materiaal begon ze het materiaal van zichzelf te onteigenen. Op die manier kon het iets gaan betekenen voor anderen: “Disinclined toward conventional narrative but determined to write constantly […] Acker worked and reworked her memories until, like the sex she described, they became conduits to something a-personal, until they became myth.”
Don Quixote schemert tussen het persoonlijke en het onpersoonlijke. Haar ‘ik-figuur’, de ‘I’, is niet eenduidig, het is zowel een personage als een deel van Acker zelf: “Whenever I use “I,” I am and I am not that “I.” It’s a little bit like the theater: I’m an actress and that’s the role I’m taking on.” De zoektocht naar die “ik” of zichzelf, en hoe deze te definiëren, te begrijpen en te belichamen, staat centraal in Don Quixote: “I’m forced to find a self when I’ve been trained to be nothing.”

HET CREËREN VAN EEN NIEUWE TAAL

"HET POËTISCH MANIPULEREN VAN
TAAL IS VOOR ACKER EEN MANIER OM EEN
NIEUWE GEMEENSCHAP TE CREËREN EN
VERBINDINGEN TE MAKEN MET ZIJ DIE GEBUKT
GAAN ONDER HET REGIME

“Mad language is consciousness in myth,” schrijft Acker. De mythe, of de droom van Don Quixote is een wereld die wars van alle logische parameters aanstuurt op het creëren van een nieuwe taal. Acker schrijft Don Quixote ten tijde van het bewind van Ronald Reagan, de Amerikaanse president die in 1984 de geschiedenis in ging met een uitspraak als “A nation that cannot control its borders is not a nation.” In juli 2015 tweette Donald J. Trump diezelfde uitspraak. Hoewel Reagan het hier had over de grens tussen Mexico en Amerika, kan men deze uitspraak extrapoleren naar de Amerikaanse burgers zelf: een idioom van goede zeden, gecontroleerd gedrag en conservatief gedachtegoed. “The political mirror of this individual simultaneity of freedom and imprisonment is a state of 
fascism and democracy: the United States of America,” schrijft ze. Acker verwijst in Don Quixote expliciet naar Reagan, maar ook naar Andrea Dworking, een radicale feministe die pleitte voor het afschaffen van pornografie aangezien deze per definitie gewelddadig zou zijn ten opzichte van vrouwen. Acker noemt deze figuren, die volgens haar de bevolking met conservatieve paradigma’s betovert, de evil enchanters, de kwaadaardige tovenaars. Om aan hen te weerstaan is er maar één optie, namelijk zich in fictionele werelden te storten en op zoek te gaan naar een taal die niet door hen begrepen wordt: “It is necessary to be mad, that is to sing, because it’s not possible for a knight, or for anyone, to attack successfully against the owners of this world.”
Don Quixote is bij deze een figuur met een verhoogd klassenbewustzijn, een vrouw die fulmineert tegen de groter wordende kloof tussen conservatieve politiek, het kapitaal dat haar wereld domineert en het volk dat zich in een roes van onverschilligheid bevindt. Het poëtisch manipuleren van taal is voor Acker een manier om een nieuwe gemeenschap te creëren en verbindingen te maken met zij die gebukt gaan onder het regime: “These words sit on the edges of meanings and aren’t properly grammatical. For when there is no country, no community, the speaker’s unsure of which language to use, how to speak, if it’s possible to speak. Language is community.” En laat het nu die zoektocht naar gemeenschap zijn die To Name Herstory in het theater actualiseert. 

ACKER TOOK REVENGE ON A MALE
LITERARY TRADITION BY RAIDING IT MERCILESSLY;
HER SO-CALLED PLAGIARISM IS A
WAY OF APPROPRIATING WHAT IS OTHERWISE
DENIED. AS A WOMAN, SHE CAN’T INHERIT.
AS A PIRATE, SHE CAN TAKE ALL THE
TREASURE FOR HERSELF. (Jeannete Winterson)

CONTROLE VAN LICHAAM EN GEEST

Niet alleen de zoektocht naar taal en hoe deze te delen met een gemeenschap, maar ook de verkenning van het lichaam staat centraal. Het lichaam krijgt niet alleen in Don Quixote, maar in kortweg haar hele oeuvre, een uitzonderlijke status toegekend; het is zowel de plek waar verlangen en seksualiteit, maar ook de mogelijkheid tot verzet zich manifesteert. Om de wereld, gedomineerd door machtsverhoudingen, te begrijpen, kijkt Acker naar haar eigen lichaam en onderzoekt ze de maakbaarheid, maar ook de onderworpenheid van haar eigen lichaam. Hoewel haar werk bol staat van seks en pornografie, gaan deze scenes vrijwel nooit voor goedkoop effectbejag. Het is de welgemeende zoektocht naar de relatie tussen taal en lichamelijkheid, tussen passie en controle, die centraal staat: “Being rejected was my worst nightmare. Is that related to being female? If I could control my own life, I could make sure I wouldn’t be rejected. In order to control my own life, rather than to make up an image or be hypocritical as most social people do, I learned to control my own body and mind.” Die controle van lichaam en geest uit zich in Ackers obsessie voor bodybuilding. In de periode waarin ze Don Quixote schrijft, zal ze meer en meer tijd in de gym doorbrengen om zorgvuldig elke spier van haar lichaam te gaan trainen, om stereotiepe vrouwbeelden te gaan bevragen, om zichzelf een nieuw lichaam te bouwen.

"KATHY ACKER SCHRIJFT ZICHZELF IN EEN NARRATIEF 
DAAR WAAR ZE GEEN NARRATIEF VINDT WAAR ZE ZICHZELF IN HERKENT.
ER SCHUILT EEN ENORME KRACHT
IN JE HET BESTAANDE CANON TOE TE EIGENEN.
EEN LITERAIRE FUCK YOU ALS HET
WARE. (Laura Ergo)

HET JUK VAN HET PATRIARCHAAT VAN ZICH AFWERPEN

To Name Herstory vertrekt niet vanuit het verlangen om Don Quixote, which was a dream letterlijk naar het podium te vertalen. De insteek van Florian Fischer vertrekt vanuit de versnippering van Ackers taal en de instabiliteit van haar scènes en personages. Net zoals in Kroniek of een man ligt dood in zijn appartement sinds 28 maanden (NTGent, 2016) waarin Fischer op een fragmentarische manier de dood van Michel Christen dissecteerde, behandelt hij nu Don Quixote, which was a dream en het leven van Acker als case-study. Na een relaas over de positie van de dood in onze maatschappij, kiest hij er nu voor om te reflecteren over de positie van een vrouw die met man en macht een nieuwe taal in het leven tracht te roepen om het juk van het patriarchaat van zich af te werpen. Toeval of niet, deze voorstelling wordt gecreëerd te midden van een sociaal weefsel dat plots van een verhevigde gevoeligheid getuigt wat betreft de machtsverhoudingen tussen mannen en vrouwen. To Name Herstory speelt zich af in de kolkende woede van diegenen die 
leven in de marge van de maatschappij, diegenen die het anders willen, diegenen die beseffen dat het anders moet.

- Tom Engels, NTGent magazine januari 2018

De citaten in deze tekst komen uit Don Quixote, which was a dream (Kathy Acker, 1986), After Kathy Acker (Chris Kraus, 2017) en A Conversation with Kathy Acker (Ellen G. Friedman, 1989). Tom Engels is actief als dramaturg, schrijver, redacteur en curator. Hij is gastprofessor aan de School of Arts Gent en cureert zowel discursieve als performatieve programma’s. Zijn werk verschijnt regelmatig in Etcetera, Extra Extra Magazine, De Witte Raaf, e.a. Hij is als dramaturg betrokken bij de creatie van To Name Herstory. 

Gerelateerde producties

Productie Datum
To Name Herstory 27|01|18 » 24|02|18 meer info koop ticket
Datum:
28 december 2017
Auteur:
Tom Engels

gerelateerde personen

Florian Fischer

Regisseur