Act 3

Beckett: een rijke bron voor het werk van Kris Verdonck

| 13 March 2022
In het voorjaar van 2022 is de voorstelling 'ACT' van Kris Verdonck te gast bij NTGent, gebaseerd op het werk van Samuel Beckett. Lees hier meer over de auteur en zijn oeuvre.

OVER DE AUTEUR

Samuel Beckett (1906-1989) is een van de belangrijkste schrijvers van de 20ste eeuw. Hij schreef romans, novelles, korte teksten, en ook werk voor theater, radio en televisie. Met Wachten op Godot verlegde hij de grenzen van het theater – voorbij het klassieke verhaal, voorbij betekenisvolle gebeurtenissen. Een aspect van Beckett dat minder gekend is, was zijn fascinatie voor de mogelijkheden van de nieuwe media van zijn tijd. Zijn radiostukken en stukken voor televisie (zoals Eh, Joe en Quad) waren experimenten met die specifieke media en machines. Dat had dan weer zijn invloed op het theaterwerk, denk maar aan de gespleten monoloog tussen een man en de bandopnames van zijn herinneringen in Krapp’s last tape. Ook de taal zelf blijft niet onaangetast door nieuwe technologieën: de schijnbaar willekeurige aaneenschakeling van woorden in Ping zou wel eens de eerste echte literaire reactie op de computer kunnen zijn.

Beckett verkende in zijn werk de donkere diepte van de uitgeschakelde mens, zwervers, daklozen, stervenden, zieken. De technologie die hem zo interesseerde, heeft na zijn dood een heel nieuwe klasse uitgeschakelden gegenereerd: vervangen door machines, zal deze groep ‘nuttelozen’ zich enkel uitbreiden.

Bij Beckett vinden we niet alleen een zoektocht naar de nieuwe mogelijke vormen van nieuwe technologieën, ook naar de psychologische gevolgen ervan. De eenzaamheid en depressie, maar ook de waanzin en het geweld van een high-tech commerciële omgeving werden zeker in de latere Beckett-teksten centrale elementen. In die zin is hij nog steeds een belangrijke referentie wanneer het aankomt op de staat van zijn van de huidige mens, dertig jaar na zijn dood. Becketts personages – als je ze zo nog kan noemen – zitten vast. In hun redeneringen, in hun geheugen, in de beslissingen van vroeger, maar ook: in hun verlangen om gewoon eens de dag door te komen zonder de fundamentele en verlammende twijfel die hen achtervolgt.

Voor Beckett is het befaamde credo ik denk, dus ik besta  een omschrijving van de sisyfusarbeid die vele van zijn personages, en ook zijn schrijverschap kenmerkt. Wat betekenen onze gevoelens en verlangens nog, nu ze niet alleen koopwaar geworden zijn, maar ook voorspelbaar en te manipuleren? De vergeefse drang naar betekenis en zingeving in een voor Beckett zinloze en wrede wereld, leiden tot een impasse waarin enkel de herhaling, de poging, het blijven proberen nog resten. In het theater leidde dat dan weer tot een erg strikte regie, waarin de spelers machinaal tekst zegden en de bewegingen en timing minutieus vastliggen.

De uitgepuurde theatervormen en de manier waarop hij de acteur tot een object reduceert in een zoektocht naar de nulgraad van het zijn, maken van Beckett een rijke bron voor het werk van Kris Verdonck. Het oeuvre van Beckett is voor hem al jaren een ‘compagnon de route’. Zo maakte hij bijvoorbeeld Huminid, een schijnbaar holografische projectie van Johan Leysen, gebaseerd op Becketts gedicht Lessness en de installatie IN, naar de tekst Company. Sinds 2018 werkt Kris Verdonck aan een vierjarig praktisch en dramaturgisch onderzoek naar de snijpunten tussen Beckett en het Japanse noh-theater. Hoe geven zij vorm aan de relatie tussen mens en machine, aan een staat van zijn tussen aanwezigheid en afwezigheid – vragen die als een rode draad doorheen de installaties, choreografieën en theatervoorstellingen van Verdonck lopen?

OVER 'STORIES AND TEXTS FOR NOTHING'

Tussen 1946 en 1952 werkte Beckett aan drie novelles en dertien korte prozastukjes. Deze werden samen gepubliceerd als Stories and Texts for Nothing. Deze bundel vormt de basis van deze Beckett-avond. De drie novelles - The expelled, The calmative en The end - gaan telkens over een oude man die zijn gewoonlijke habitat verlaat en zoekt naar een nieuwe plek voor zichzelf, om te wonen, om te leven, om te kunnen bestaan. Een oudere man lijkt ook aan het woord in het dertiendelige Texts for nothing. Waar in de novelles een poging tot een beweging naar buiten gemaakt wordt, keren deze fragmenten inwaarts. Deze teksten voor niets zijn een kantelpunt in Becketts oeuvre: hier verdwijnt het laatste restje narratief (‘there is no need for a story’, staat er in tekst IV). Wat blijft zijn mooie, donkere en diepe worstelingen van de schrijver, de denker, de eeuwige twijfelaar die niet meer verder kan, omdat hij niet zeker is wat er gisteren gebeurde, en er toch onvermijdelijk door bepaald wordt. Twijfel tussen licht en donker, tussen spreken en stilte, tussen beweging en stilstand, tussen leven en dood, tussen hoop en wanhoop, tussen het zoeken naar en het loslaten van een verhaal. Een twijfel die geen oplossing kent want het is altijd een beetje van beide.