Schaterlachen met gebalde vuisten
Eind 2026 gaat acteursgroep Wunderbaum, samen met dramaturg Koen Tachelet, in première bij NTGent met 'Mensen met problemen' van Sibylle Berg. Voor het eerst wordt Bergs kolkende vertelling, over een vrouw die de status quo onverschrokken te lijf gaat, in het Nederlands gespeeld — ook als dat bomaanslagen, communes of een reis naar Mars inhoudt.
“Een tekst van mevrouw Berg voor één persoon en meerdere stemmen. Of anders.”
Met die aanduiding begint Sibylle Bergs tetralogie Mensen met problemen. Kordaat, vertwijfeld. Een rolverdeling die er geen is. Berg is een Duits-Zwitserse schrijver van romans en theaterstukken. Sinds 2024 zetelt ze in het Europees Parlement, waar ze, “binnen haar zeer geringe mogelijkheden probeert om informatie over komende bewakingsmaatregelen te vergaren, wetenschappers een podium te bieden, en armoede en discriminatie te bestrijden”. Haar ultieme doel daar: haar visie op een nieuw sociaal systeem uitleggen, nadat de vreedzame afschaffing van het kapitalisme volbracht is natuurlijk.
Bergs typerende eerlijkheid, radicaliteit en wrange humor weerklinken in Mensen met problemen. In vier delen loodst ze ons door het leven van een ik-persoon die de samenleving genadeloos fileert en zich nergens bij neerlegt. Berg laat haar personage botsen met de ontrafeling van het sociale weefsel, klimaatverwoesting, oorlogszucht, genderongelijkheid en de wooncrisis.
Het onversaagde zoeken van het hoofdpersonage geeft een soort troost: het verklankt een weigering zich neer te leggen bij hoe de dingen zijn
Voor Mensen met problemen van Wunderbaum & NTGent ligt dus een theatertekst aan de grondslag die al geschreven is. De tetralogie werd stevig onder handen genomen door Koen Tachelet, met behulp van Maartje Remmers en Wine Dierickx, vaste leden van Wunderbaum. Zij krijgen op scène het gezelschap van Bavo Buys en Laura De Geest.
Hoewel oorspronkelijk in een andere taal en context geschreven, voelde Bergs tekst heel ‘Wunderbaums’ aan, vertellen Remmers en Dierickx. “Deze tekst gaat over ons, over nu — en overstijgt dat tegelijk”, zegt Dierickx. “Een brave fabel is het niet: sommige verzuchtingen vloeien voort uit een benauwd westers privilege en het hoofdpersonage is geen heldin die het allemaal goed weet. Het is geen vredelievend persoon. Tegelijk zit er in haar woede ook hoop, alsof je door dat onverschrokken beschrijven al ten strijde trekt. Dat maakt die tekst zo verkwikkend.”
Waarvoor moeten we vechten? Hoeveel moeten we daarvoor opgeven? Wat valt er nog te redden? Bergs doorvoelde, woedende tekst is doorspekt met grote vragen, maar ook met kwinkslagen. Dat levert een ontroerend, urgent en grappig stuk op. “There can be joy in killing joy”, aldus Sara Ahmed — en Wunderbaum.
Zoals Rosa Luxemburg ooit schreef: “De meest revolutionaire daad is en blijft altijd luid te stellen waar het op staat”?
Remmers: “De tekst is meer dan een cynische ontleding van de samenleving. Je kan alleen maar kwaad zijn als iets je heel nauw aan het hart ligt. Daarmee is de tekst het tegenovergestelde van onverschillig. De centrale vraag van de voorstelling is: waarvoor vechten we? We volgen een opgroeiende vrouw, in het eerste deel is ze twintig, en in het laatste deel nadert ze onze leeftijd. Stilaan sluipt een soort pragmatisme binnen naarmate je ouder wordt. Maar de vrouw in de tekst legt zich niet neer bij de stand van zaken. Ze blijft zoeken naar bevrijding en vervalt niet in pragmatisme. Dat maakt haar verzet, en deze tekst, zo meeslepend.”
Dierickx: “Er gonst passie in de tekst, warmte, waardoor je gaat denken: het leven heeft wel degelijk waarde. Het hoofdpersonage blijft weg van clichés over leeftijd: dat jeugdige branie vanzelf afstompt als je ouder wordt, bijvoorbeeld. Ze blíjft benoemen waar ze het niet mee eens is, soms op het drammerige af. Ze geeft er taal aan en zoekt wanhopig naar een uitweg, naar een manier om de wereld zoals ze die ziet aan te kunnen. Die zoektocht is niet ongevaarlijk: ze berokkent anderen onderweg schade toe, is verknipt en gevaarlijk — ook voor zichzelf. Ze bungelt op de rand van ‘het niet meer aankunnen’ maar blijft in het rond schoppen, wanhopig maar niet aflatend. Dat onversaagde zoeken geeft een soort troost: het verklankt een weigering zich neer te leggen bij hoe de dingen zijn, bij het middelmatige, bij een leven zonder zingeving.”
Een andere rode draad in het stuk is de spanning tussen individuele slagkracht en collectieve organisatie. Er sluimert een soort eenzaamheid in de personages — en een zucht naar verbinding.
Dierickx: “De tekst begint met: ‘voor één of meerdere stemmen’. Daarin schuilt het al een beetje. We kozen ervoor om het met vier te spelen. Soms zal een individueel personage centraal staan, soms de groep, soms gedachten die de personages overstijgen. Die verzuchting naar een collectief, naar verbinding, vertaalt zich bijvoorbeeld in het plan van het hoofdpersonage om in een commune te leven, met haar vriendinnen en hun kinderen. Maar dan haken haar vriendinnen af, ingehaald door pragmatische overwegingen. In elk deel zoekt het hoofdpersonage een andere uitweg uit de wereld die ze bekritiseert: geweld, een commune, een kolonie op Mars. Al haar pogingen mislukken, maar de drang om te handelen blijft.”
Jullie brengen een vier uur durende theatermarathon in tijden waarin voortdurend alarmistische berichten verschijnen over onze versnipperde aandachtsspanne. Is dat eng?
Remmers: "Het blijft natuurlijk spannend, zo’n vierluik. Ik denk soms: we zouden het onszelf zoveel makkelijker maken als we de tekst gewoon zouden samenballen in een spitant stuk van anderhalf uur. Maar dan zouden we dat gelaagde, leeftijdsgebonden aspect verliezen, en de rijkdom van de tekst. ”
Dierickx: “Zo’n marathon wordt bijna een happening. Je doet het met het publiek. Je gaat samen ergens doorheen. In het beste geval werkt de vurigheid van het stuk aanstekelijk, zodat je dat mee naar huis neemt: de goesting om trouw te blijven aan wat je belangrijk vindt voor de wereld en voor jezelf. Dat je kracht vindt in het stuk. Dat je mee de woede voelt die verzet laat opflakkeren.”
