Za 18.10.25 —
Zo 26.10.25
One Day I Will Make The Onion Cry
Barbara Raes / Beyond the Spoken, Victoria Deluxe & ntgent
NL EN
Tranen vangen op kousenvoeten
“Ik heb drie jaar lang geweend, maar ik heb net mijn laatste traan gelaten”, zegt de vrouw. “Mijn laatste traan voor de overstromingen.” Nancy, heet ze. Op 14 juli 2021 stond het water drie meter hoog in haar huis net naast de rivier de Vesder in de Waalse provincie Luik. Toen die vijf jaar geleden meedogenloos uit zijn oevers trad, ontstond de grootste klimaatramp uit de Belgische geschiedenis.
Tientallen mensen stierven, honderden huizen werden onbewoonbaar, duizenden slachtoffers raakten getraumatiseerd. “C’est pire que la guerre”, zei een 90-jarige vrouw die de schade overzag in de straten van Verviers. Ze had al foto’s gezien maar weigerde te geloven dat die echt waren.
Nancy werd van de ene dag op de andere dakloos. Godzijdank kon ze terecht in het huis van haar lief, een man met wie ze toen nog maar drie maanden samen was. De gedwongen verhuizing, te midden van zoveel miserie, verdriet en administratieve ellende, zette de relatie onder hoogspanning. “Maar we zijn nog steeds samen”, zegt Nancy fier. Ze werkt in Source-O-Rama, het toeristisch infopunt van Chaudfontaine dat tijdens de ramp dienst deed als crisiscentrum. In dat infopunt is net kunstenaar Barbara Raes geland met ‘Mémoires des Eaux’, een aangepaste versie van een ritueel dat ze in 2023 ontwierp in Gent, waar ze het stadstheater leidt. De komende weken ontvangt Raes in Chaudfontaine, Limbourg, Verviers, Angleur en Eupen in totaal 125 slachtoffers van de overstromingen één voor één in een magnifieke ruimte.
Je zou de ruimte gemakshalve een tent kunnen noemen, maar dan doe je het ontwerp van Manu Siebens oneer aan. De ‘tent’ heeft de vorm van een traan, of een ajuin, verwondert en brengt tot rust. Binnenin is het heerlijk toeven. Er zijn kussens, er is tapijt, er is warm licht, er is Barbara. Op kousenvoeten, ook letterlijk, begeleidt zij tijdens het ritueel de deelnemers. Het vertrekpunt is ‘solastalgie’, het verdriet dat je kan voelen als je beseft dat onze aarde in verregaande staat van verval is. Of ruimer: rouwen om iets wat er nog is.
“De overstromingen hier hebben enorme materiële schade aangericht maar ze hebben ook een collectief trauma veroorzaakt”, zegt Raes. Deelnemers krijgen de keuze: het hele ritueel kan in stilte, er is de optie om enkel te schrijven, of er volgt een gesprek. “Bijna iedereen die al deelnam, ook in Gent, koos voor dat laatste. Er is zo’n grote nood om te praten, ook hier langs de Vesder. Vijf jaar later voel je nog steeds het verdriet, de woede, de schrik. Voor die emoties wil ik ruimte maken. Ruimte voor wat binnenin zit.”
De overstromingen hier hebben enorme materiële schade aangericht maar ze hebben ook een collectief trauma veroorzaakt
Het maakt amper uit wie je aanspreekt in en rond het infopunt, iedereen is getroffen door de ramp. De harpiste die vandaag mee het ritueel begeleidt, vertelt over haar peter die zijn moeder én zus verloor. Hun huis werd verzwolgen. De projectleider van Théâtre de Liège, initiatiefnemer van ‘Mémoires des Eaux’, kon nog net haar o zo dierbare boekencollectie redden maar moest niet veel later haar huis verlaten. Zeven maanden woonde ze met haar twee kinderen op de kleine zolderverdieping van een vriendin. Dankzij het huzarenwerk van een lokale verzekeraar kon ze relatief snel op een vergoeding rekenen en haar leven weer opbouwen. Vele anderen hadden minder geluk.
De woede van de slachtoffers richt zich in eerste instantie op de overheid en op sommige verzekeraars. De hulp kwam te laat, of helemaal niet, de inertie zorgde voor een extra laag bovenop het trauma. Helaas kan een mens ook verdrinken in een moeras van instanties, paperassen, en administratie. “Maar er is meer verantwoordelijkheid dan die van de lokale overheden hier”, vertelt Raes. “De klimaatcrisis was een rechtstreekse aanleiding voor deze ramp.” Een crisis die nog steeds niet voor vol aanzien wordt door veel beleidsmakers en bedrijven. “Daarom vertrek ik voor het ritueel vanuit die solastalgie, noem het de buitenste schil van de ajuin.”
Laag per laag gaat het gesprek in de ajuin dieper. Komt Raes steeds dichter bij het het trauma op het tempo van de deelnemers. Meestal vallen er tranen, één ervan vangt Raes op in een flesje. Die krijgt een naam en komt terecht in een tranenarchief dat jaar na jaar groeit en eerder al te zien was in Gents museum GUM. Onzichtbaar, geïsoleerd verdriet wordt zo gedeeld én getoond.
De 125 tranen van de slachtoffers van de klimaatramp in deze regio vormen vanaf juli 2026 de kern van een nieuw herdenkingsmonument dat op een kruispunt komt in de stad Luik. In het infopunt in Chaudfontaine hangt een foto van datzelfde kruispunt. De straat zie je niet, de spoorwegbrug steekt amper een paar meter boven het water uit. Op het water varen mensen in opblaasbare kano’s, op zoek naar vermisten of onderweg om radeloze slachtoffers uit de nood te helpen.
Chaudfontaine dankt zijn identiteit aan het water, aan de bron die de lokale thermen voedt, net als het beroemde drinkwaterbedrijf. Datzelfde water dat in de zomer van 2021 zo verwoestend uithaalde. Water geeft en water neemt.
Aan het begin van het ritueel wast Raes de handen van de deelnemers in een prachtige keramieken kom, vol water. Met zachtheid en zorg, “als een verpleegster”. De symboliek is glashelder: hier, waar u nu bent, wordt voor u gezorgd. Papieren hoeft u niet in te vullen, schade hoeft u niet te bewijzen. Hier, waar u nu bent, wordt naar u geluisterd. Hier waar u nu bent, is plaats voor u. Zoveel als u dat zelf wil.
