“Iedereen voelt onmacht op dit moment. En toch doet elke actie ertoe”

--- interview door Jonas Mayeur

Drie weken voor de première staan jullie belangrijkste decorstukken, de vintage theaterzitjes op scène, ter discussie, merkte ik zonet tijdens de repetitie. Da’s durven!

Charlotte De Bruyne: “Drie weken voor de première kan je eigenlijk nog alles doen. Of niet doen. Ik vind het een heel leuk moment. Je kan de voorstelling nog een andere richting uitsturen, al is het wel de laatste window of opportunity.”

Alexander Devriendt: “Durven, dat is vintage Ontroerend Goed. We weten wat we willen vertellen, maar we stellen ook altijd in vraag of dat overkomt bij het publiek. We hebben deze week try-outs gehouden met nagesprek, iedereen was welkom. Het zit in ons DNA, we willen niets maken dat goed voelt voor onszelf maar waar het publiek weinig aan heeft.”

Veel meer dan voorgangers ‘Thanks for Being Here’ (2024) en ‘Handle With Care’ (2025) richten jullie met ‘SUMMIT’ de blik naar buiten. Vanwaar die switch?

Charlotte: “Voor ons voelt het niet als een switch maar als een logisch vervolg. Voorstellingen communiceren met elkaar. Na de coronacrisis voelden we de nood om verbinding te creëren, tussen ons en het publiek, en tussen de toeschouwers. Natuurlijk stond de wereld in 2024 ook al in brand, maar we wilden ons laven aan dat warm, alternatief universum dat het theater kan zijn. In SUMMIT is veel meer realiteit geslopen, we hebben de angst toegelaten in de repetitiezaal.”

Alexander: “De wereld verkeert in een polycrisis. Het lijkt erger dan het ooit was, en misschien is het dat ook echt. Het is vreselijk overweldigend allemaal. Als je het nieuws volgt, hoef je geen enkele moeite te doen om je totaal onmachtig te voelen. Die onmacht, daar zijn we van vertrokken.”

Alexander: “Het originele idee voor SUMMIT was om het publiek te laten deelnemen aan een vergadering op het allerhoogste diplomatieke niveau. We wilden vertrekken van de vraag: Wat zou jij anders doen als je mee aan tafel zat in Davos of bij de VN? Om zo van onmacht naar macht te gaan. Maar al snel voelde dat als een vorm van bedrog, als iets utopisch. Als burger heb je niet de minste invloed op wat in Davos beslist wordt.”

“Met Fight Night hebben we in 2014 een voorstelling gemaakt waarin we de mensen lieten voelen welke macht ze als kiezer hebben. Dat stuk zouden we nu nooit meer kunnen maken. We leefden toen in een totaal andere wereld. Democratie was toen nog vrij helder, in de VS was Obama aan de macht, er was nog politiek fatsoen. Dat is allemaal weg nu. De wereld is nog zoveel complexer geworden.”

Tegelijk is ‘SUMMIT’ geen nihilistische voorstelling, ze voelt zelfs als een oproep tot verzet. Waar zit de macht van ‘gewone’ burgers dan wel?

Alexander: “Uiteindelijk kom je uit bij de kracht van vele kleintjes. De macht van burgers zit in alles wat ze doen, in elke daad van schoonheid of verbinding. In het delen van moois met de wereld, zelfs in het opzijleggen van je gsm. Als je dat doet, zie je alleen maar mooie dingen.”

Is dat niet naïef, wegkijken van al de horror en teloorgang? 

Alexander: “Het is niet zwart-wit. Het is niet óf in totale ontkenning leven óf alles zo hard laten binnenkomen dat het je verlamt. Ik zeg niet dat er niets ergs aan de hand is, maar je hebt wel minstens twee realiteiten. En die moeten naast elkaar kunnen bestaan. Dat is ook al een strijd die het waard is om te voeren.” 

“Als kunstenaar heb je de gewoonte om afstand in te bouwen tot je onderwerp. Dat is nodig om er iets relevant over te vertellen. Die blik kan je ook als burger hebben. Net iets anders proberen kijken naar al die rampspoed om kleine momenten te vinden waarin je kan ademen, waarin er verluchting is, waarin je niet verlamd wordt, maar voelt dat er nog marge is om anders te denken en in actie te komen.”

Charlotte: “Het zijn die momenten die verzet mogelijk maken.” 

Alexander: “Wij noemen het pockets of oxygen, of pockets of resistance. Kunst is ook zo’n bubbel. We komen naar het theater, niet om de wereld helemaal te vergeten, integendeel, maar om er even in te kunnen ademen. Samen.”

Wat zo mooi is, dat jullie het echt bij het publiek laten om al dan niet mee te stappen in jullie verbeelding. Er zijn geen rookmachines in ‘SUMMIT’, er is geen complex lichtspel, de kostuums zijn sober… 

Alexander: “Je toont de kracht van theater het beste door naar zijn essentie te gaan. Je hebt amper iets nodig om veel verbeelding op te roepen.”

Charlotte: “Alexander zegt elke repetitie wel dat er misschien toch een rookmachine nodig is. Maar ze komt er nooit.”

Alexander: “Low-tech, dat heb ik ook bewust tegen de techniekers gezegd. Toeschouwers krijgen zo de kans om te ervaren dat ze zelf in grote mate mee de voorstelling maken.”

Charlotte: “De voorstelling begint met één acteur en één woord. Het is een herinnering aan hoe theater werkt, simpel en krachtig tegelijk. Daar zit voor mij veel troost in, beginnen bij het begin. Tegelijk is stating the obvious natuurlijk ook iets heel humoristisch. Je kan er als speler heel veel spanning in leggen.”

Niet alleen de wereld staat onder druk, voel je in de voorstelling, maar ook theater zelf.

Alexander: “Ja, dat is zo. Ook hier in Gent, waar het nieuwe stadsbestuur fors bespaart op cultuur. Ik voel een vreemd soort gelatenheid daarover bij de mensen. Het is de zoveelste besparing op een rij, dat weten we wel, maar tegelijk vinden we het wel meevallen. Het had erger gekund, denken we. We snappen dat iedereen zijn deel moet doen, enzovoorts. Maar soms voel je niet dat iets in gevaar is tot het te laat is.”

Misschien liggen mensen er gewoon niet wakker van dat theater bedreigd wordt. De zorg, het onderwijs,… genoeg andere domeinen waarvoor geld nodig is.

Alexander: “Charlotte en ik kennen theatermakers die omwille van hun job in de gevangenis zitten in Rusland. En ook Trump heeft al heel snel de aanval op cultuur ingezet. Blijkbaar is cultuur toch belangrijk genoeg om te bekampen.”

“Je kan je afvragen of de besparingen in ons land ook deel uitmaken van een groter plan. Waarschijnlijk niet. Waarschijnlijk ligt het inderdaad meer aan een gebrek aan kennis over het belang van kunst. Maar is dat dan minder erg of net erger?”

Charlotte: “Het is wel degelijk gevaarlijk om kunst niet te verdedigen. Want wat doet het met een maatschappij als ze geen vrij podium meer heeft?”

Is theater ook bedreigd omdat het publiek overgevoelig is geworden? ‘Trigger warnings’, die waarschuwen voor scènes of beelden die kunnen choqueren, worden steeds belangrijker, tot afgrijzen van sommige theatermakers.

Alexander: “De tijden zijn veranderd en het mooie aan theater is dat het mee evolueert. Theater zit heel dicht op de huid van de samenleving. Ontroerend Goed stond lang bekend als provocerend, maar in het Britse vakblad The Stage zijn we onlangs genoemd als voorbeeld van hoe je zorgzaam met je publiek omgaat. Zijn we dan overgevoelig? Dat vind ik niet. We houden meer rekening met de diversiteit van ons publiek.”

“Overigens, trigger warnings zijn belangrijk maar ze ontslaan je als maker niet van je verantwoordelijkheid ten opzichte van je publiek. Zo simpel is het niet. Je mag ze niet als excuus gebruiken om eender wat te doen op scène.”

Charlotte: “Een deel van de verantwoordelijkheid ligt bij de maker, maar ook bij de toeschouwer. Waar ga je als publiek naar kijken? Waar ga je niet naar kijken? In hoeverre ben je zelf verantwoordelijk voor je emoties? Wien schuld is het als je beledigd raakt? Dat is een boeiende discussie.”

Waar zien jullie Ontroerend Goed binnen vijf jaar?

Charlotte: “Eigenlijk kan je als artiest niet antwoorden op die vraag. Het is net de kern van een artistieke praktijk om na te denken over hoe iets nú voelt en dat om te zetten. Dus eigenlijk vraag je ons hoe we ons binnen vijf jaar gaan voelen. Terwijl de wereld sneller verandert dan ooit.”

Alexander: “Als Kamala Harris was verkozen in plaats van Trump in 2024, leefden we nu in een compleet andere wereld. En het scheelde 50.000 stemmen in een paar staten. Om maar te zeggen: elke actie doet ertoe.”