Care Cure Comfort Lab

Oktober 2024. Terwijl een imposante rode tent voor de Schouwburg van NTGent een nieuw theaterseizoen aankondigt, volgt iets verderop een dozijn mensen - ver van alle aandacht - een individuele rouwsessie bij rituelenmaker Barbara Raes, co-artistiek leider van NTGent. Zij heeft een veel intiemere tent, een poëtische rustruimte in de vorm van een ui, opgezet in cultuurhuis Victoria Deluxe. Deelnemers volgen tijdens One day I Will Make the Onion Cry een parcours in drie delen, het middelste is een gesprek van twee uur waarin ze met Raes praten over solastalgie, een term uit de klimaatwetenschap die staat voor verdriet om wat er nog is. De kreunende planeet is maar één voorbeeld. Een mens kan ook rouwen om een dementerende ouder, een kind dat geen contact meer wil, een relatie die onvermijdelijk lijkt te gaan eindigen,... Raes oogst in haar ajuin de tranen van deelnemers. "Teder, liefdevol, toegewijd en zacthaardig", zoals iemand getuigt. De tranen bewaart Raes in een archief, "een verzamelplek van verdriet, herinnering en verlies".

De première van One Day I Will Make the Onion Cry is een belangrijke stap in het oeuvre van Barbara Raes, die al jaren rituelen-op-maat maakt in haar privépraktijk Beyond the Spoken, een werkplaats voor niet-erkend verlies. Dat is een term voor de vele 'kleine' begrafenissen in een mensenleven waarvoor geen afscheidsritueel bestaat - een borstamputatie, een scheiding, een ontslag. Met One Day I Will Make the Onion Cry brengt Raes haar privépraktijk voor het eerst het theater binnen. Met andere woorden: Raes, die de soms doldraaiende cultuursector na een burn-out jarenlang de rug toekeerde, is teruggekeerd naar haar oude liefde om de impact van haar werk te vergroten. De nood is immers groot.  

Een van die sporen is dat van kennisdeling: het verspreiden van de kennis die Raes binnen Beyond the Spoken, en tijdens een onderzoek aan KASK Conservatorium Gent, opdeed over het belang en de opbouw van rituelen. Zo reist One Day I Will make the Onion Cry in het voorjaar van 2026 naar naar de vallei van de Vesder in Wallonië, waar vijf jaar eerder zware overstromingen het leven kostten aan tientallen mensen. Op vijf verschillende plaatsen (Eupen, Limbourg, Verviers, Chaudfontaine en Angleur) zijn slachtoffers welkom om tijdens individuele sessies hun verdriet te delen. Raes ontvangt een deel van de slachtoffers zelf, maar leidt ter plaatse ook 'zussen' op in het leiden van het ritueel. Het aantal deelnemers van Mémoires des Eaux, de Waalse versie van het project, groeit zo tot 125. Zij schenken allemaal een traan. Tranen die het hart vormen van een herdenkingsmonument dat op 15 juli in Luik wordt onthuld. 

CULTURELE VINDPLAATS

Een ander spoor is dat van de ontwikkeling van NTGent zelf tot een plek waar kunst en cultuur bijdraagt aan psychosociale preventie. Sinds 2024 werkt het stadstheater daarvoor onder meer samen met het Netwerk Geestelijke Gezondheidszorg PAKT en is de NTGent Schouwburg officieel benoemd tot 'culturele vindplaats', een warme, niet-stigmatiserende omgeving waar kwetsbare mensen terechtkunnen. Psycholoog en beeldend therapeut Valerie Teirlinck organiseert er Matter of Care, een alternatieve vorm van eerstelijnspsychologische zorg waarin de kracht van materialen, kunst en verbeelding wordt gebruikt om universele thema’s zoals rouw, eenzaamheid, troost en verdriet bespreekbaar te maken tijdens groepsateliers. Elke atelierreeks wordt geïnspireerd door het werk van kunstenaars bij NTGent (No Yogurt fort he Dead, Living Apartment Together, Firestarter, One Song, Sonder,...). Tijdens seizoen 26-27 organiseert het Care Cure Comfort Lab van NTGent daarnaast voor het eerst aangepaste nagesprekken begeleid door rouwexpert Uus Knops.

UITDAGINGEN

De verschillende sporen binnen het labo hebben een en hetzelfde doel: een theater van de toekomst waarin verbeelding en rituelen geen luxe maar noodzaak zijn. Ze vormen de kern van een collectieve belofte, een bezwering waarmee het stadstheater heling, verbinding en transformatie kan brengen – voor individuen, de stad en de wereld.

Vanzelfsprekend gaat dat gepaard met uitdagingen. Hoe zorg je er bijvoorbeeld voor dat collectieve rituelen tegelijk toegankelijk zijn voor een grote groep én impactvol voor elke individuele deelnemer? Hoe zorg je ervoor dat nieuwe rituelen aan kracht winnen, wetende dat hun kracht ligt in hun doorgegeven geschiedenis. Ze winnen aan gewicht en betekenis naarmate ze op meer plekken, door meer mensen, en door meer generaties worden herhaald. Hoe geef je een ritueel de kans om te wortelen zodat het ook betekenis heeft voor wie na ons komt? 

Een andere uitdaging is er op financieel-organisatorisch vlak. NTGent produceert van oudsher theatervoorstellingen, geen rituelen waarvan de creatie een ander tijdsverloop en productieproces vereist. En hoe meet je de impact van een creatie als die niet uit te drukken is in aantal verkochte tickets en niet op een traditionele manier kan getoerd worden? Allemaal vragen waar NTGent de komende jaren antwoorden op zoekt vanuit de vaste overtuiging dat kunst en met name theater een grote maatschappelijke leemte kan invullen.

Het Care Cure Comfort Lab van NTGent herstelt de weg terug naar een theater dat zich niet enkel met verhalen bezighoudt, maar met de kern van ons mens-zijn: heling en verbeelding. Het stadstheater wordt zo dé plek waar kunst, rituelen en zorg elkaar ontmoeten en versterken, waar persoonlijke en collectieve pijn worden gezien, gevoeld en omgevormd. 

Barbara Raes wijst op de urgentie: tegen 2030 voorspelt de Wereldgezondheidsorganisatie depressie als volksziekte nummer één. "De kunsten hebben een rol die verder reikt dan esthetiek alleen: ze creëren ruimte voor verbeelding als remedie, voor rituelen die ons verbinden en helen. Zelfzorg is belangrijk, maar de echte kracht ligt in verbinding: het gebaar van iemand anders die er voor jou is, die een ritueel of handeling stelt, wordt een stukje genezing, een gedeelde belofte van zorg en herstel."

Het Lab toont hoe deze belofte kan groeien: van de intieme rituelen rond individueel verlies, naar collectieve stadsrituelen, en verder naar een wereldwijde uitwisseling. Rituelen worden zo niet alleen collectieve handelingen, maar duurzame praktijken die kunnen landen in verschillende gemeenschappen en schalen, van het persoonlijke tot het globale. Elk project, elke ontmoeting, is een kringslag die zich uitbreidt als golven, een voortdurende beweging van individueel naar collectief, van stad naar wereld.