"Melancholie is samen werken aan verdriet"

Eerst even de puntjes op de i. De nieuwe theatervoorstelling Please, Open the Curtains, vanaf oktober 2026 te zien bij NTGent en elders in Vlaanderen, is géén deprimerende kost - net zo min als haar creatieproces dat was. "We waren elke dag met zware thema's bezig, maar we hebben veel afgelachen", zegt Balcaen. "Vergelijk het met in een weemoedige bui naast het raam gaan staan om naar de regen te kijken", zegt Peeters. "Om je daar te wentelen in je miserie, het liefst met een treurig muziekje erbij. Dat kan enorm deugd doen, het laat  toe om verdriet te lossen. Haast vanzelf komt daardoor ruimte vrij voor andere emoties, en voor humor."

Peeters en Balcaen werken voor het eerst samen, maar dat het klikt, is een understatement. De regisseur verzamelde voor zijn tweede productie ooit een indrukwekkend team rond zich van artiesten en ontwerpers met wie hij samen studeerde aan het RITCS in Brussel, wiens werk hem opviel op scène of online, of die hij via-via leerde kennen. De veelzijdigheid van de groep toont dat in Please, Open the Curtains elk detail van tel is.

"Ik krijg vaker te horen dat mijn werk melancholisch is", zegt Balcaen. "Er zit een zekere zwaarte in die voor sommigen moeilijk te plaatsen is, en dan kom je snel bij zo'n label uit. Voor deze voorstelling dacht ik: 'Goed, dan ga ik het eens écht over melancholie hebben'."

Maar wat maakt een werk dan melancholisch? En wat betekent melancholie überhaupt? "De definitie van melancholie verschilt naargelang de historische periode", zegt Peeters. In de 20ste-eeuwse kunsten stond melancholie bijvoorbeeld synoniem voor genialiteit. Tenminste: bij mannelijke kunstenaars. Zij konden het zich permitteren om in hun atelier te kruipen, ver weg van de rest van de wereld, om zich over te geven aan hun innerlijke wereld. "Als vrouwen dat deden, waren ze niet geniaal maar gek, of hysterisch." Met andere woorden: wie zijn verdriet mag tonen of tentoon spreiden en wie niet, verschilt naargelang de tijdsgeest, én zegt tegelijk heel veel over machtsonevenwichten in die periode. 

"Het was snel duidelijk dat we het niet over die individuele vorm van 'mannelijke' melancholie wilden hebben", zegt Balcaen. "De melancholie die we vandaag nodig hebben, heeft gender noch geaardheid, en zien we als een strategie om om te gaan met collectief verdriet en de zwaarte van deze tijd."

“We hebben in onze westerse wereld geen rituelen meer om samen te komen in verdriet", zegt Peeters. "Nochtans leven we in een wereld die gebukt gaat onder zijn immense snelheid en de dramatische staat van ons klimaat. Ook al maakt net dat ons zwaarmoedig, toch wordt verdriet vaak gezien als een individuele verantwoordelijkheid, een probleem dat zo snel mogelijk moet worden verholpen om weer aan de slag te kunnen."

"Ik dacht afgelopen zomer wel eens: wat zou het geven om nu met mijn vrienden af te spreken om samen te huilen over ons landschap, over onze natuur die letterlijk in brand staat? Ik denk dat het fantastisch was geweest." Onze wereld is in verandering, we zijn tegelijk onderhevig aan oorlog, klimaatcrisis, genocide en polarisering. Daar gaat verdriet mee gepaard dat we op ons eentje moeilijk kunnen dragen. "We mogen daar geen alleen-verdriet van maken. Het is net door het te delen dat het niet uitmondt in wrok, dat het je niet klem zet."

"Melancholie is voor mij het samen werken aan verdriet", zegt Balcaen. "Al doende ruimte maken voor andere emoties, maar ook voor actie, voor verzet in plaats van berusting of wanhoop." Of nog: ruimte maken voor rouw draagt bij aan collectieve veerkracht en creëert potentieel tot politieke transformatie.

Ondanks zijn nog prille carrière kreeg Balcaen, die in 2022 afstudeerde aan de opleiding Drama-Regie, al veel lof voor zijn kenmerkende beeldtaal. Focus Knack doopte hem tot "schepper van adembenemende beelden". De kracht van zijn werk zit niet in de tekst of de woorden, want die zijn er niet, maar wel in de aangrijpende sfeer, de uitgekiende scenografie, de knappe kostuums en de glansrol voor de lijven van de spelers en de muziek.

Bovenal is Balcaen - die veel inspiratie put uit schilderkunst - een theatermaker die emotioneel wil raken, hij noemt het "resonantie" - een ervaring die het intellectuele overstijgt. Om dat doel te bereiken, durft hij opvallende keuzes maken. Zo laat hij zijn spelers opdraven met maskers die hun gezichten blurren. "Ik wil voorbij het individuele gaan", zegt Balcaen. "In mijn werk zijn geen hoofdrolspelers, iedereen maakt deel uit van een geheel." 

Maar is het door die maskers niet net moeilijker om toeschouwers te raken? "Je wordt gedwongen om anders te gaan kijken. Minder naar het gelaat, meer naar het lichaam, waar ook heel veel emotie in zit, en naar de gebaren van de groep." The body keeps the score, is de titel van een gekend werk in de traumapsychologie: ons lijf houdt bij wat er in ons omgaat.

Balcaen geeft zijn publiek bewust veel tijd om te kijken naar de lichamen op scène. Er zit een traagheid in zijn voorstellingen die opvalt. "Schoonheid in combinatie met traagheid is in deze tijden een vorm van verzet", zegt Balcaen.