Recensie Lam Gods - De Standaard: ‘Een instant klassieker'

| 18 oktober 20188
​Géén IS-strijder, géén echte seks voor de ogen van kinderen, géén live slachting van een schaap op scène. Wie hoopt op enige controverse, is eraan voor de moeite. Lam Gods, de openingsproductie van Milo Rau bij NTGent, is een serene en slimme voorstelling geworden. De Zwitserse maestro tast wel degelijk de grenzen af van wat getoond kan worden, maar als een burgervader bewaart hij de gulden middenweg: niet bruskeren, wel wakkerschudden.

Zelf noemt Milo Rau zijn Lam Gods een performatieve video-installatie, waarin het iconische retabel van de broers Van Eyck uit 1432 getoetst wordt aan het Gent van vandaag. Frank Focketyn en Chris Thys zijn de enige professionele acteurs op scène. Zij zijn de masters of ceremony, de moderne Van Eycks. Ze presenteren en interviewen tientallen buitengewone Gentenaars, die gekozen zijn na lange castings en die elk een bijzondere link hebben met een van de thema’s uit het Lam Gods, dat zo paneel per paneel tot leven wordt gewekt.


Copuleren maar!

Het begint met de creatie van de wereld, met Adam en Eva dus. Dertigerskoppel Storm en Fanny gaat gezwind uit de kleren, zowel live op scène als op de videowall die de twaalf panelen visualiseert. Fanny vertelt dat ze solliciteerde voor de rol van Eva, precies omdat ze zo makkelijk zwanger wordt: ‘Soms voel ik mij Moeder Aarde.’ Daarna voegt het duo de daad bij het woord. Hun erotische choreografie met het kinderkoor als publiek is allesbehalve shockerend, in tegenstelling tot de heisa die sommige media probeerden op te poken.

Een voice-over voegt bovendien een diepere laag toe aan deze gefingeerde vrijpartij, door de migratieroutes te schetsen die de homo sapiens zoveel duizenden jaren geleden ondernam vanuit Afrika en Mesopotamië naar Europa, en die niet zoveel verschillen van de vluchtelingenstromen nu. De oplossing volgens Rau? Niet neuten, maar neuken. Copuleer, multipliceer, creëer samen een superieure mensensoort en een nieuw aards paradijs!

Syriëstrijder

Zo wordt ieder paneel en ieder thema voorzien van een hedendaagse update en analyse. De mecenas die de Van Eycks afbeelden, wordt hier de Europese Commissie, die het stuk subsidieerde. De EU-woordvoerder blijkt zowaar een achternicht van Arsène Goedertier, de vermoedelijke dief van het vermiste paneel De rechtvaardige rechters. Serendipiteit was altijd al een kwaliteit van Milo Rau. Ook hier weet hij, door een oprechte interesse en veel ruimte te laten voor toeval, de meest onwaarschijnlijke linken te vinden tussen het Lam Gods en de biografieën van de spelers.

In het paneel De ridders van Christus sluipt er alsnog een Syriëstrijder binnen. Een gemaskerde zwarte man op een paard in de video verbeeldt een Antwerpse jihadi, wiens salafistische overtuiging naverteld wordt door de voice-overstem. Maar zijn haatpraat wordt meteen gecounterd door Fatima Ezzarhouni, wier zoon vijf jaar geleden naar Syrië vertrok. Al die tijd hoorde ze amper iets van hem. Net na de start van de repetities kreeg ze bericht dat hij zou omgekomen zijn in Idlib. Haar getuigenis hakt er diep in. Haar tranen zijn echt, net als haar dankbaarheid omdat ze hier de rol van Maria mag spelen, ‘want ook Maria had grote problemen met haar zoon’.

Arm schaap

Maar de meest aangrijpende scène is toch die over het centrale paneel, De aanbidding van het lam. Daarin wordt het Lam Gods geofferd, een metafoor voor Jezus Christus (u weet wel: hij die wegneemt de zonden der wereld). Op de tonen van Samuel Barbers Agnus Dei draagt herder Koen één van zijn schapennaar het voorpodium. Even lijkt het alsof hij het dier gaat slachten, maar uiteindelijk wordt het arme schaap alleen maar kaalgeschoren. Al is er op de videowall parallel wél te zien hoe een schaap de keel wordt overgesneden in een slachthuis. Gruwelijke beelden zijn het, vol bloedvergieten.

Hiermee wil Milo Rau, zoals in al zijn stukken, niet schockeren, maar wel taboes tonen op het toneel en ons confronteren met taferelen die anders afwezig zijn in de publieke ruimte. Of het nu gaat over vrijende mensen, een baby die geboren wordt, een vrouw die palliatieve zorgen krijgt of een dier dat wordt geslachtofferd: telkens gaat het om situaties die meestal verborgen blijven en die we makkelijk kunnen negeren, maar die Milo open en bloot toont, net omdat liefde, voortplanting, aftakeling en dood zo essentieel bij het leven horen.

Jan Fabre

Maar zware kost is Lam Gods niet. Het geheel heeft zelfs iets van een schoolfeesttoneel, met al die aandoenlijke kinderen en dieren op scène, maar ook door de vaak knullige interviews met de Gentenaars en de gescripte mopjes. Frank Focketyn zorgt voor wat zalvende humor, door zijn referenties naar de mediarelletjes en de turbulente jaren bij NTGent. Wanneer hij op video in de wandelgangen langs een oud portret van hemzelf loopt, grapt hij: ‘Uit de tijd dat NTGent nog een vast acteursemsemble had’. Of hij voegt fijntjes een nieuw gebod toe aan het Gentse Manifest van Milo Rau: ‘Punt elf: je kan theater niet in een manifest gieten.’

Hoe ambitieus zijn opzet opnieuw is, Milo Rau beschikt over een frisse dosis zelfrelativering die hem onderscheidt van een oudere generatie theatermakers. Het open doekje om een speldenprik uit de delen, laat hij niet liggen. Wanneer Fanny vertelt dat ze ooit hoogzwanger in een voorstelling danste, vraagt Chris Thys haar: ‘Het was toch geen productie van Fabre?’.

Gesamtkunstwerk

Met het Lam Gods als kapstok maakten Milo Rau en zijn team een waar gesamtkunstwerk, maar dan in de betekenis van een inclusief verhaal: met zowel professionals als amateurs, gespeeld door jong en oud, mens en dier, met live spel en muziek en videowalls.

Op intellectueel en politiek vlak overstijgt Lam Gods de historische reconstructie en de gemakkelijke update door een interessante bespiegeling te bieden over het verleden en de toekomst van de mens. In de epiloog nemen twee mensen, die hun identiteit nog te weinig gerepresenteerd voelen op onze podia en in dit stuk, het woord - en het vijgenblad - over. Zij zijn de Adam en Eva van morgen, met roots in regio’s waar de toekomst van de wereld ligt.

Zo wordt dit Lam Gods niet alleen een spiegel voor de stad Gent, maar ook een panorama over de status van de mensheid. Tegelijk is het een intentieverklaring voor het theater dat Milo Rau in de toekomst wil maken én een symbolische doorstart voor NTGent, dat volgens hem meer stadshal moet worden dan hoogdrempelig theaterbastion.

#Createyourownclassics, zo luidt het nieuwe motto van het theaterhuis. Geen loze belofte, want Milo Rau is alvast met een instant klassieker gestart.

- Filip Tielens, De Standaard, 29-09-2018

Lam Gods, tot 20 oktober in NTGent. Bijna uitverkocht, maar er zijn extra speeldata. ****